Syariah Court Evidence — Kelantan (2002)
Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah 2002
Read the copy (Bahasa Melayu) — PDF, 73 pages
Copy of the official text captured from Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia (JKSM) — library copy (library.jksm.gov.my) (library.jksm.gov.my) on 27 October 2026. Always check the official portal for the authoritative current version.
| Number | Enakmen No. 9 |
|---|---|
| Type | State enactment |
| Applies to | Kelantan |
| Year | 2002 |
| Published by | Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia (JKSM) — library copy (library.jksm.gov.my) |
| Royal Assent | 24 November 2002 |
| Published in the Gazette | 19 Disember 2002 |
| Came into operation | 1 Oktober 2003 |
Contents — Parts and sections
186 sections in 2 Bahagian, headings copied (in Malay, as printed) from the “SUSUNAN SEKSYEN” of the official text (copy of 27 October 2026). Read the full wording in the PDF.
Bahagian I KERELEVANAN (91)
- Bab 1 PERMULAAN
- ;: Tajuk ringkas dan mula berkuat kuasa.
- 2.Pemakaian.
- .-'3.- Tafsiran.
- s 4 •" Anggapan.
- #£$•y. - a ' ?-r ’ BAB 2
- QARINAH ' AM
- •_; '5. Keterangan boleh diberikan mengenai fakta persoalan dan qarinah.
- • A: 6-’ Fakta.yang menjadi sebahagian daripada transaksi yang sama ialah qarinah.
- .'■'./N;, /Faktayang menjadi punca, sebab atau kesan bagi fakta persoalan atau fakta
- ; / relevan.
- ?■/?•■ Motif, persediaan dan kelakuan yang dahulu atau kemudian.
- '- . ^akta yang perlu untuk menghuraikan atau mengemukakan fakta persoalan ataii fakta relevan.
- ‘•-r '^•:- Apa-apa yang dikatakan atau dilakukan oleh pekomplotberkenaanrancangan
- N^:U-.'bersama.
- IL
- s 12 Talam guaman mendapatkan ganti rugi, fakta yang ccnderung membolehkan .Mahkamah menentukan amaun ialah qarinah.
- s 13 Fakta yang menjadi qarinah apabila hak atau 'iuf dipersoalkan.
- 710 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- s 14 Faktayang menunjukkan kewujudan keadaan akal fikiran atau keadaan tubuh atau perasaan tubuh ialah qarinah.
- s 15 Fakta berkenaan dengan soal sama ada perbuatan dilakukan dengan lak sengaja atau dengan sengaja.
- s 16 Bilakah kewujudanpeijalanan urusan menjadi qarinah.
- Iqrar
- s 17 Iqrar ditakrifkan.
- s 18 Kebolehan terimaan iqrar.
- s 19 Iqrar yang dibuat dalam keadaan tnarad al-maut.
- Pemyataan oleh orang yang tidak dapat dipanggil sebagai Saksi
- s 20 Hal yang dalamnya pemyataan mengenai fakta relevan oleh orang yang telah mati atau tidak dijumpai, dsb. ialah qarinah.
- s 21 Kerelevanan keterangan tertentu bagi membuktikan dalam prosiding terkemudiannya kebenaran fakta yang dinyatakan dalamnya.
- Pernyataan yang dibuat di bawah Hal Keadaan Khas
- s 22 Bila catatan dalam buku akaun ialah qarinah.
- s 23 Bila catatandalam rekod awam yang dibuat pada melaksanakan kewajipan ialah qarinah.
- s 24 Pernyataan dalam peta, carta, dan pelan ialah qarinah.
- s 25 Pernyataan tentang fakta daripada jenis awam yang terkandung dalam perundangan atau pemberitahuan tertentu ialah qarinah.
- s 26 Pernyataan tentang mana-mana undang-undang yang terkandung dalam buku undang-undang ialah qarinah.
- '■ ; ; Sebaityak mana peniyataan dikehendaki dibuktikan
- ■ ■■'.•• : .; Scksyen.
- ■’ jjeteranganapadikehendaki diberikan apabila pernyataan menjadi sebahagian
- •' ’< daripada percakapan, dokumen, buku atau siri surat atau kertas.
- • ■ Bila Penghakintan Mahkainah menjadi Qarinah
- •• • 98 penghakimandahuluadalahrelevanbagimenghalangguaman atau perbicaraan
- -.■.• yang kedua.
- \■? J. • 2‘g Bija penghakiman tertentu dalam bidang kuasa probet, dsb. ialah garinah.
- s 30 Bila penghakiman, perintah atau dekri ialah garinah.
- • 31. Bila penghakiman, dsb. tidak qarinah. i •... '•■■•.. ■ '.' ' • i • .’ 32. Fraud atau pakat sulit dalam mendapatkan penghakiman atau ketakkompetenan
- . ; - . Mahkamah boleh dibuktikan.
- Bila Pendapat Orang Ketiga ntenjadi Qarinah
- s 33 Pendapat pakar.
- . 34. Fakta berkenaan dengan pendapat pakar.
- s 35 B ila pendapat tentang tulisan tangan ialah qarinah.
- s 36 Bila pendapat tentang kewujudan hakatau lurf ialah qarinah.
- s 37 Bila pendapat tentang kelaziman, rukun, dsb. ialah qarinah.
- s 38 Bilapendapatmengenaihubunganialahgarina/r.
- s 39 Bila alasan pendapat ialah qarinah.
- Bila Watak menjadi Qarinah
- s 40 Dalamkes/na/, watak bagi membuktikan kelakuan yang ditohmahkan tidaklah qarinah.
- s 41 Dalam prosiding jenayah, watak baik dahulu ialah qarinah.
- s 42 Watak buruk dahulu tidaklah qarinah kecuali bagi mehjawab.
- 712 Kelantan No. 9 Tahun 2002 :?j.
- Bahagian n ’ •
- PEMBUKTIAN ■
- BabI ‘
- FAKTA YANG TIDAK PERLU DIBUKTIKAN
- Seksyen ••?:■..
- s 43 Fakta yang diberikan pengiktirafan kehakiman tidak perlu dibuktikan.
- s 44 Fakta yang mengenainya Mahkamah mesti memberi pengiktirafan kehakiman.
- s 45 Fakta yang diakui tidak perlu dibuktikan. /
- Bab 2 '. /
- KETERANGAN LISAN . ’..
- s 46 Pembuktian fakta dengan keterangan lisan. '• ■■'■;’'
- s 47 Keterangan lisan mestilah secara langsung.
- BAB3 '■■;■■' KETERANGAN DOKUMENTAR
- s 48 Pembuktian kandungan dokumen. . ’■.;
- s 49 Keterangan primer.
- s 50 Keterangan sekunder. ‘ • ’.T-’
- s 51 Pembuktian dokumen dengan keterangan primer. ’ .'
- s 52 Hal yang dalamnya keterangan sekunder berhubungan dengan dokumen boleh diberikan.
- s 53 Kaedah-kaedah tentang notis untuk mengemukakan. .
- s 54 Pembuktian tandatangan dan tulisan tangan orang yang dikatakan telah ■■ menandatangani atau menulis dokumen yang dikemukakan.
- s 55 Pengakuan tentang tulisan, tandatangan atau meterai.
- s 56 Pembuktian dokumen.
- Dokumen Awam
- s 57 Dokumen awam.
- s 58 Dokumen persendirian. ■ '•.•'.
- s 59 Salinan yang diperakui bagi dokumen awam.
- s 60 Pembuktian dokumen dengan pengemukaan salinan diperakui.
- s 61 Pembuktian dokumen resmi tertentu. .
- ■•? ...
- ' ENAKMEN KETER'ANGAN MAHKAMAH SYARIAH 2002 7 13
- •; . ■ • Anggapan tentang dokiunen
- Sekor.n
- • - •'§9 Anggapan tentang ketulinan salinan diperakui.
- ■’ • 63 Anggapan tentang dokumen yang dikemukakan sebagai rekod keterangan.
- 64 Anggapan tentang Warta, akhbar, dsb.
- Anggapan tentang peta atau pelan yang dibuat dengan kuasa Kerajaan.
- ■ 66. Anggapan tentang koleksi undang-undang dan laporan keputusan.
- 7 Anggapan tentang surat kuasa wakil.
- '■• 68. Anggapan tentang salinan diperakui bagi rekod kehakiman negara asing.
- ; 69. Anggapan tentang buku, peta dan carta.
- s 70 Anggapan tentang perutusan telegraf.
- s 71 Anggapan tentang penyempurnaan wajar, dsb. dokumen yang tidak dikemukakan.
- / ; BahagianIII
- / PENGEMUKAAN DAN KESAN KETERANGAN
- '■ < ? -' ' Bab I
- BEBAN MEMBUKTIKAN
- s 72 Beban untuk mengemukakan keterangan dalam kes mal.
- s 73 Beban membuktikan.
- s 74 Pada siapa letaknya beban membuktikan.
- -
- s 75 Beban membuktikan tentang fakta tertentu.
- s 76 Bebanmembuktikanfaktayangperludibuktikan untuk menjadikan keterangan boleh diterima.
- s 77 Beban membuktikan bahawa kes orang tertuduh termasuk dalam kecualian.
- s 78 Beban membuktikan fakta yang diketahui secara khusus.
- s 79 Beban membuktikan kematian orang yang diketahui masih hidup dalam tiga puluh tahun.
- s 80 B eban membuktikan bahawa seseorang yang tidak didengar khabar mengenainya selama empat tahun masih hidup.
- s 81 Beban membuktikan tentang pemunyaan.
- s 82 Mahkamah boleh menganggap kewujudan fakta tertentu.
- 714 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- Bab 2 •
- SAKSl .‘5-••.'>?.
- • • -
- Seksyen . > . *;>
- s 83 Siapa yang boleh memberikan keterangan sebagai saksi.
- s 84 Saksi bisu.
- s 85 Keterangan suami, isteri, ibubapa dan anak. .
- s 86 Bilangan saksi.
- s 87 Cara memberikan keterangan.
- s 88 Keterangan oleh saksi tunggal dan sumpah plaintif.
- Bab3
- PEMERIKSAANSAKSI
- s 89 Susunan pengemukaan dan pemeriksaan saksi.
- s 90 Mahkamah hendaklah memutuskan tentang kebolehterimaan keterangan.
- '91. Pemeriksaan utama, pemeriksaan balas dan pemeriksaan semula.
- s 92 Susunan pemeriksaan dan arahan mengenai pemeriksaan semula.
- s 93 Pemeriksaan balas atas orang yang dipanggil untuk mengemukakan apa-apa dokumen.
- s 94 Saksi-saksi berkenaan dengan watak.
- s 95 Soalan memimpin.
- s 96 Bila soalan memimpin tidak boleh ditanya.
- s 97 Bila soalan memimpin boleh ditanya.
- s 98 Keterangan tentang perkara yang bertulis.
- s 99 Pemeriksaan balas tentang kenyataan bertulis yang dahulu.
- s 100 Soalan yang sah dalam pemeriksaan balas. r p,-:.' ENAKMEN KETERANGAN MAHKAMAHSYARIAH 2002 715 f;'Seksyen K^.jOl • Mahkamah akan memutuskan bila soalan hendak ditanya dan bila saksi boleh dipaksa menjawab. t'_' 102. Soalan tidak boleh ditanya tanpa alasan yang munasabah. p,r'103. Tatacara Mahkamah sekiranya soalan ditanya tanpa alasan yang munasabah.
- s 104 Soalan lucah atau bersifat skandal. t •: 105. Soalan bertujuan menghina atau mengggusarkan. \
- £jo6. Penyingkiran keterangan untuk menyangkal jawapan kepada soalan yang r;' menguji kebenaran.
- s 107 Soalan oleh pihak kepada saksinya sendiri.
- K-; '108. Mencabar kebolehpercayaan saksi.
- I-.'109. Soalan yang cederung menyokong keterangan mengenai akta relevan yang boleh diterima. ■ h-'. 110. Pemyataan dahulu oieh saksi boleh dibuktikan untuk menyokong testimoni
- > ■, • yang kemudian tentang fakta yang sama.
- |$■• i „ ■ 111. Perkarayangbolehdibuktikanberkaitandenganpemyataan terbukti yang ialah ‘
- .i garinah di bawah seksyen 20 atau 21.
- I'’’; 112. Mengingatkan semula.
- ' ... 113. Testimoni tentang fakta yang dinyatakan dalam dokumen yang disebut dalam j.A" seksyen 112. r 114. Hak pihak menentang tentang tulisan yang digunakan untuk mengingatkan semula.
- I 115. Pengemukaan dokumen dan terjemahannya.
- s 116 Memberikan sebagai keterangan dokumen yang diminta dan dikemukakan
- . setelah notis diberikan.
- ':•■!■' 117. Menggunakan sebagai keterangandokumenyangenggandikemukakansetelah notis diberikan.
- L . ' 118. Kuasa Hakim untuk mengemukakan soalan atau memerintahkan pengemukaan.
- .• ■- ■
- 716 •KelantanNo-'9 Tahun 2002
- Bab 4 PERUNTUKAN KHAS BERHUBUNGAN
- ’' DENGAN TESTIMONl SAKSI
- s 119 Menentukan bahawa saksi 'adil.
- s 120 Saksi hendaklah diperiksa melalui pihak yang ada hubungan dengannya.
- s 121 Pemeriksaan rahsia.
- s 122 Bilanganpemeriksarahsia.
- s 123 Pemeriksaan terbuka.
- s 124 Testimoni dalam pemeriksaan terbuka menjadi sebahagian daripada syahadah
- s 125 Bila saksi tidak perlu diperiksa.
- s 126 Penatian (ja'n) terhadap saksi.
- s 127 Apabila dapatan pemeriksa saksi berbeza.
- s 128 Saksi yang mati atau hilang.
- s 129 Bila saksi dikehendaki mengangkat sumpah.
- Bab IV AM
- s 130 Hukum Syarak.
- s 131 Pemansuhan.
- JADUAL. NEGERI KELANTAN 717
- Saya Bersetuju,
- ■(Moho^ :an) SuLTAN KeLANTAN
- 24 November 2002
- Suatu Ĕnakmen untuk mentakrifkan undang-undang keterangan bagi
- Mahkaraah Syariah.
- ':■■■■} ADALAH DENGAN INI DIPERBUAT UNDANG-UNDANG oleh Badan Perundangan Negeri Kelantan seperti berikut:
Bahagian I KERELEYANAN (95)
- Bab 1 PERMULAAN
- Tajukrmgkas dan permulaan kuat kuasa
- s 1 Enakmen ini bolehlah dinamakan Enakmen Keterangan Mahkamah
- ; Syariah 2002 dan hendaklah mula berkuat kuasa pada tarikh yang
- ■. ditetapkan 'oleh Kebawah Duli Yang Maha Mulia Al-Sultan melalui
- /■ pemberitahuan dalam Warta.
- Pemakaian
- s 2 Enakmen ini hendaklah terpakai bagi segala prosiding kehakiman
- .di dalam atau di hadapan mana-rriana Mahkamah Syariah.
- Tafsiran
- . 3. H) Dalam Enakmen ini, melainkan jika konteksnya merighendaki makna yang lain—
- “aqil” ertinya sempuma akal;
- “baligh” ertinya telah cukup umur mengikut Hukum Syarak;
- 718 Kelantan No. 9 Tahun 2002 -< i
- “bayyinah" ertinya keterangan yang membuktikan sesuatu hak atau kepentingan dan termasuklah qarinalv, i-
- “doktunen!' ertinya apa-apa hal yang dinyatakan, diperihalkan ■■'.' atau bagaimanajua pun digambarkan, atas apa-apa benda, bahan, barang^T atau artikel, termasuklah apa-apa hal yang terkandung dalam cakeraj; j’ pita, filem, runut bunyi atau apa jua pun peranti lain, dengan : f menggunakan- - .; ■
- (a) huruf, angka, tanda, simbol, isyarat, lambang, atau apajua pun bentuk pemyataan, perihalan, atau gambaran lain; -
- (b) apa-apa rakaman visual (sama ada imej kaku atau bergerak); •■..
- (c) apa-apa rakaman bunyi; atau apa-apa jua pun rakaman elektronik, magnetik, mekanikal atau rakaman lain dan walau bagaimana jua pun dibuat, atau apa-apa bunyi, dedenyut elektronik, atau apa juapun data lain; .
- (d) suatu rakaman; atau pemancaran, dari suatu jarak, <’ apa-apa hal dengan mana-mana, atau apa-apa kombinasi,-. cara yang disebut dalam perenggan (a), (b) atau (c), . atau dengan lebih daripada satu cara yang disebut dalam perenggan
- (a), (b), (c) dan (d), yang dimaksudkan untuk digunakan atau yang . mungkin digunakan bagi tujuan menyatakan, memperihalkan, atau dengan apa jua cara sekalipun menggambarkan, hal itu; ■ ■ ■
- MISALAN \ : ;
- Tulisan ialah dokumen.
- Perkataan yang dicetak, dilitograf atau difotograf ialah dokumen.
- Peta, pelan, graf atau lakaran ialah dokumen.
- Inskripsi pada kayu, logam, batu, atau apa-apa benda, bahan atau barang. lain ialah dokumen.
- ‘Lukisan, citra, gambar atau karikatur ialah dokumen.
- Fotograf atau negatif ialah dokumen.
- 'Rakaman pita komunikasi telefon, termasuklah rakaman komunikasi
- .sedemikian yang dipancarkandari suatujarak, ialah dokumen.
- Rakaman fotografi atau rakaman visual lain, termasuklah rakaman peraancaran fotografi atau pemancaran visual lain dari suatujarak, ialah dokumen.
- Hal yang dirakamkan, disirapan, diproses, didapatkan semula atau
- ' dikeluarkan oleh komputer ialah dokumen.
- “Enakmen Pentadbiran” ertinya Enakmen Pentadbiran lilahkainah'Syariah 1982 [£/i. No. 3/82].
- “Fakta” ertinya dan termasuklah-
- ■ (a) apa-apa benda, keadaan benda atau hubungan benda yang
- - • - , boleh ditanggap dengan pancaindera;
- (b) apa-apa keadaan mental yang disedari oleh mana-mana brang;
- M1SA.LAN
- .(«) Bahawa adanya benda-benda tertentu yang diatur mengikut susunan tertentu di lempat tertentu ialah suatu fakta.
- (6) Bahawa mana-mana orang telah mendengar atau melihat apa-apa ialah suatu fakta.
- («) Bahawa mana-mana orang telah menyebut perkataan tertentu ialah suatu fakta. tt) Bahawa seseorang berpegang pada suatu pendapat tertentu, mempunyai niat tertentu, bertindak dengan suci hati atau secara fraud, atau menggunakan perkataan tertentu dengan pengertian tertentu, ataii pada suatu masa tertentu sedar akan perasaan tertentu ialah suatu fakta.
- (e) Bahawa mana-mana orang mempunyai reputasi baik tertentu ialah suatu fakta. - . . r
- 720 Kelantan No. 9 Tahun 2002 ■ ■t 5
- “fakta persoalan”ertinyaapa-apafakta yang daripadanya, sama ada dengan sendiri atau berkaitan dengan fakta lain, wujudnya, tidak wujudnya, jenis atau takat apa-apahak, liabiliti atau ketakupayaan yang..:.‘ ditegaskan atau dinafikan dalam mana-mana guaman atau prosiding, \. semestinya dapat disimpulkan; .. •
- MISALAN •••-■/
- A dituduh berkhalwat dengan B . '=■
- Dalam pembicaraannya, fakta-fakta yang berikut boleh menjadi persoalan: bahawa A berada berdua-duaan dengan B di dalam suatu bilik tertutup; bahawa A berdua-duaan dengan B di dalam kereta yang di letakkan di tempat yang gelap atau sunyi.
- “filem” ertinya dan termasuk mikrofilem dan apa-apa negatif;
- “Hakim” atau “Hakim Syarie” ertinya seorang hakim yang dilantik di bawah perenggan 7 (1) (a) Enakmen Pentadbiran; •
- “Hukum Syarak” ertinyaHukum Syarak mengikut mana-mana
- Mazhab Syafie atau mengikut mana-mana satu Mazhab Hanafi, Maliki atau Hambali;
- “keterangan” termasuklah-
- (a) bayyinah dan syahadah',
- (£>) segala pemyataan yang dibenarkan atau dikehendaki oleh
- Mahkamah dibuat di hadapannya oleh saksi berhubung dengan perkara-perkara fakta yang disiasat: pemyataan sedemikian disebut keterangan lisan;
- (c) segala dokumen yang dikemukakan bagi pemeriksaan
- . Mahkamah: dokumen sedemikian disebut keterangan dokumentar.
- <• ENAKMEN KETERANGAN MAHKAMAH SYARIAH 2002 721
- V.?'.' “komputer” ertinya apa-apa peranti bagi merekodkan,
- ■i griyiinpan’ memproses, mendapatkan semula atau mengeluarkan
- " a-apa m.aklumat atau perkara lain, atau bagi melaksanakan jnana-mana satu fungsi itu atau lebih, tidak kira dengan nama atau nenh^an apa pun peranti itu disebut; dan jika dua komputer atau lebih j^enjalankah mana-mana satu fungsi itu atau lebih dalam satu kombinasi atiu berturutan atau walau bagaimana jua pun selainnya disatukan, ia tiehdaklah dikira sebagai komputer tunggal; . f•5 :/Mahkamah” atau “Mahkamah Syariah” mempunyai erti yang sama yang diberikan kepadanya dalamEnakmen Pentadbiran;
- L-:: ■'./ “mikrorilem” ertinya apa-apa bahan lutsinar yang mempunyai irriej visualdalam saiz yang dikurangkan sama ada secara tunggal atau
- K'.■■••;.;. sebagai siiatu siri dan termasuk mikrofis;
- L -“negatiP’ ertinya suatu fotograf negatif lutsinar pada apa-apa f benda atau bahan, dan termasuk apa-apa fotograf negatif lutsinar yang i dibuat daripada fotograf negatif asal;
- I-.;-’: ' “Peguam Syarie” ertinya seseorang yang dilantik sebagai ’ i' • - Peguam Syarie di bawah seksyen 18 Enakmen Pentadbiran;
- •' • ' ■' .......
- 5 tcqarinah" ertinya fakta yang mempunyai kaitan dengan f, ; '. ?fakta yang satu lagi dengan apa-apa cara yang disebutkan dalam
- Enakmen ini;
- ^/‘saksi” tidak termasuk plaintif, defendan dan orangtertuduh;
- .: “syahadah" ertinya apa-apa keterangan yang diberikan di
- ! Mahkamah dengan menggunakan lafaz 'asyhadu untuk membuktikan
- £ ■ •. . suatu hak atau kepentingan;
- ?-•••■ • “lurf' ertinya adat atau amalan yang diiktiraf oleh masyarakat
- ( atau golongan orang tertentu sama ada dalam bentuk perkataan atau
- * .. ..
- Perbuatan. ' ‘
- 722 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- (2) Dalam Enakmen ini— '
- (a) suatu fakta dikatakan “terbukti sebaliknya” apabi]^ setelah menimbangkan perkara-perkara di hadapannyi’
- Mahkamah sama ada mempercayai fakta itu tidak wujud atau berpendapat ketakwujudan fakta itu adalah sebegitip?;.. mungkin sehingga mana-mana orang yang berhemat ■ patut, dalam hal keadaan tertentu, bertindak atas anggapan' bahawa fakta itu tidak wujud; “ '
- (£) apa-apa fakta ialah dikatakan “tidak terbukti” apabila ■ ' fakta itu tidak “terbukti” atau tidak “terbukti sebaliknya" ; mengikut Enakmen ini;
- (c) sesuatu fakta dikatakan “terbukti” apabila, setelah • menimbangkan perkara-perkara di hadapannya,
- Mahkamah sama ada mempercayai bahawa fakta itu wujud atau berpendapat bahawa kewujudan fakta itu adalah sebegitu mungkin sehingga seseorang yang berhemat patut, dalam keadaan hal tertentu bertindak atas anggapan bahawa fakta itu wujud.
- (3) Bagi mengelakkan keraguan tentang identiti atau tafsiran perkataan dan ungkapan yang digunakan dalam Enakmen ini yang disenaraikan dalam Jadual, rujukan bolehlah dibuat kepada tulisan Arab bagi perkataan dan ungkapan yang ditunjukkan bersetentangan dengannya dalam Jadual itu.
- Anggapan
- s 4 (1) BilamanadiperuntukkanolehEnakmeninibahawaMahkamah boleh menganggap sesuatu fakta sebagai wujud, Mahkamah boleh sama ada menyifatkan fakta itu sebagai terbukti melainkanjika dan sehingga terbukti sebaliknya, atau boleh meminta buktinya. (2) Bilamana diperuntukkan oleh Enakmen ini bahawa Mahkamah hendaklah mengganggap apa-apa fakta sebagai wujud, Mahkamah hendaklah mensifatkan fakta itu sebagai terbukti melainkan jika dan sehingga terbukti sebaliknya. - eNAKMEN KETERANGAN MAHKAMAH SYARIAH 2002 • 723
- . . Bab2
- QARINAH AM boleh diberikan mengenai fakta persoalan dan qarinah
- ■'
- ■gJ- • jCetera.ngan boleh diberikan dalam mana-mana guaman atau
- ‘^siding mengenai kewujudan atau ketakwujudan tiap-tiap fakta '
- ^ĕrsoalan dan mengenai apa-apafakta lain yang ditetapkan kemudian
- Jaripiida ini sebagai garinah, dan tidak mengenai apa-apa fakta lain.
- Huraian — Seksyen ini tidak membolehkan mana-mana orang memberi keterangan mengenai apa-apa fakta yang dia tidak berhak membuktikannya menurut undang-undang yang berhubungan dengan tatacara mal.
- MISALAN
- A dituduh memukul isterinya B dengan tongkat dengan niat hendak
- <• ’■- menganiayanya.
- ' > r’:., Daiam perbicaraan A fakta-fakta yang berikut ialah menjadi persoalan.
- A memukul B dengan tongkat itu.
- ■7 ; ;• . A mencederakan B dengan pukulan itu dengan niat hendak
- 7 . . menganiayanya.
- Fakta yang menjadi sebahagian daripada transaksi yang sama ialah
- ’ qdrinah ’
- s 6 ‘ Fakta-fakta yang, walaupun tidak menjadi persoalan, sebegitu berkaitan dengan suatu fakta persoalan sehingga menjadi sebahagian
- .. daripada transaksi yang sama ialah qarinah.
- <%?.... MISALAN
- <4 dituduh memukul isterinya B. Apa-apa jua yang telah dikatakan atau dibuat olehA atau B atau oleh orang yang berada di situ pada masa B dipukul atau sejurus sebelum atauselepasnyahinggamenjadi sebahagian daripada transaksi
- .' yang sama ialah qarinah.
- 724 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- Faktayang menjadi punca, sebab atau kesan bagi fakta persoal^ ’ atau fakta relevan ; ;
- s 7 Fakta yang menjadi punca, sebab atau kesan, sama ada secara-.- langsung atau selainnya, bagi fakta persoalan atau fakta relevan, ataii^ fakta yang menjadi keadaan benda yang dalamnya fakta itu berial^ atau yang memberi peluang untuk fakta itu berlaku atau dilakukan ” ialah qarinah. • Motif, persediaan dan kelakuan yang dahulu atau yang kemudian ?
- s 8 (1) Apa-apa fakta ialah qarinah jika ia menunjukkan atauG menjadikan motif atau persediaan bagi mana-mana fakta persoalan atau fakta relevan. (2) Kelakuan mana-mana pihak, atau kelakuan mana-mana ejen. kepada mana-mana pihak, dalam apa-apa guaman atau prosiding./ berkenaan dengan guaman atau prosiding berkenaan dengan guairian atau prosiding itu, atau berkenaan dengan apa-apa fakta persoalan dalamnya atau yang relevan dengannya, dan kelakuan mana-mana orang yang kesalahan terhadapnya menjadi perkara mana-mana prosiding, ; ialah qarinah jika kelakuan itu mempengaruhi atau dipengaruhi oleh mana-mana fakta persoalan atau fakta relevan, dan sama ada kelakuan itu berlaku dahulu atau kemudian daripadanya.
- Huraian 1 — Perkataan “kelakuan” dalam seksyen ini tidak termasuk . ; pemyataan melainkanjika pemyataan itu menyertai dan menghuraikanperbuatan selaindaripadapemyataan; tetapi huraianini tidaklah menyentuh kerelevanan- penyataan di bawah mana-mana seksyen lain dalam Enakmen ini.
- Huraian 2 —Apabila kelakuan mana-mana orang ialah qarinah, apa-apa, ’ pemyataan yangdibuatkepadanya atau dihadapan dan dengan didengarinya , yang menyentuh kelakuannya ialah qarinah. .. ,
- ■ ; - \ ;
- MISALAN ■ ;
- (n) Soalnya ialah sama ada apa-apa dokumen tertentu ialah wasiatA. ‘
- Fakta bahawa tidak lama sebelum tarikh wasiat yang dikatakan itu.
- A telah bertanyakan tentang perkara-perkara yang berkaitan dengan peruntukan-peruntukan dalam wasiat yang dikatakan itu, bahawa dia telah berunding dengan peguam berkenaan dengan pembuatan wasiat itu, dan bahawa dia telah menyebabkan draf wasiat yang lain disediakan yang tidak dipersetujuinya ialah garinah.
- AKMEN KETERANGAN MAHKAMAH SYARIAH 2002 725
- (b) .Spilnya ialah sama ada A telah melakukan apa-apajenayah.
- ' Fakta bahawa A telah melarikan diri selepas menerima sepucuk surat yang memberinya amaran bahawa siasatan sedang dijalankan bagi mencari penjenayah itu dan kandungan surat itu ialah qarinah.
- A dituduh melakukan suatu jenayah.
- • Fakta bahawasejums selepas berlakunyajenayah yang dikatakan itu dia melarikan diri, atau telah cuba menyembunyikan benda yang telah atau mungkin telah digunakan dalam melakukan jenayah itu ialah garinah.
- Fakta yang perlu untuk menghuraikan atau mengemukakan fakta ' persoalan atau fakta relevan . -
- -9. Fakta yang perlu untuk menghuraikan atau mengemukakan apa-apa fakta persoalan atau fakta relevan, atau yang menyokong atau jnĕmatahkan sesuatu kesimpulan yang dibayangkan oleh sesuatu fakta persoalan atau fakta relevan, atau yang menentukan identiti mana-mana bĕrida atau orang yang identitinya ialah relevan, atau yang menetapkan masa atau teiripat di mana mana-mana fakta persoalan atau fakta relevan telah bĕrlakii atau yang menunjukkan hubungan pihak-pihak yang olehnya mana-mana fakta itu ditransaksikan, ialah qarina.h setakat yang fakta itu perlu bagi maksud itu.
- /■"/■ '■“ MISALAN
- (a)
- <Soalnya ialah samaada apa-apadokumentertentuialah wasiatA.
- / / .Keadaan harta A dan keadaan keluarganya pada tarikh wasiat yang dikatakan itu ialah garinah.
- (6) A dituduh melakukan suatujenayah.
- Faktabahawasejurus selepas berlakunyajenayah ituA telah melarikan diri dari rumahnya ialah qarinalt di bawah seksyen 8, sebagai kelakuan
- <'■■ ' '- yang kemudian daripada dan tersentuh oleh fakta persoalan.
- Fakta bahawa pada masa dia meninggalkan rumahnya itu dia ada urusan
- ’ liba-tiba dan mendesak di tempat dia pergi itu ialah qarinah sebagai
- . cenderung menghuraikan fakta bahawa dia telah meninggalkan rumahnya dengan tiba-tiba.
- 726 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- Apa-apa yang dikatakan atau dilakukan oleh pekomplot berkenaan dengan rancangan bersama J ’<
- s 10 Jika terdapat alasan yang munasabah bagi mempercayai bahawa dua orang atau lebih telah berkomplot bersama-sama untuk melakukan ? suatu kesalahan atau suatu perbuatan salah boleh dakwa, maka apa-apa jua yang dikatakan, dilakukan atau ditulis oleh salah seorang daripada mereka, berkenaan dengan niat bersama mereka selepas niat itu mula-mula difikirkan oleh salah seorang daripada mereka, ialah qarinah terhadap setiap orangyang dipercayai berkomplot sedemikian, . serta juga bagi maksud membuktikan kewujudan komplot itu dan bagi maksud menunjukkan bahawa mana-mana sedemikian telah menjadi pihak kepadanya. '•■
- Bila fakta boleh menjadi qarinah
- s 11 Fakta menjadi qarinah— (a) jika ianya tak konsisten dengan mana-mana fakta persoalan atau fakta relevan; • (Z?) jika dengan sendirinya atau berkaitan dengan fakta lain, ia menjadikan kewujudan atau ketakwujudan mana-mana fakta persoalan atau fakta relevan amat barangkali atau amat tak barangkali.
- MISALAN
- (a) Soalnya ialah sama ada A ada melakukan suatu jenayah di Kuala
- Lumpur pada suatu hari tertentu.
- Fakta bahawa pada hari itu A berada di Ipoh ialah garinah.
- Fakta bahawa hampir dengan masa berlakunya jenayah itu /I berada jauh dari tempat di mana jenayah itu dilakukan, yang menjadikannya amat tak barangkali, walaupun takmustahil, bahawa dia telah melakukan jenayah itu, ialah qarinah.
- (t>) Soalnya ialah sama ada A telah melakukan suatu jenayah.
- Hal keadaannya sebegitu rupa sehingga menunjukkan bahawa jenayah itu pasti telah dilakukan sama ada oleh A, B, C atau D. .
- Tiap-tiap fakta yang menunjukkan bahawajenayah itu takmungkin telah dilakukan oleh seseorang lain dan bahawa ia tidak dilakukan sama ada oleh B, C atau D, ialah qarinah.^
- EN&KMEN KETERANGAN MAHKAMAH SYARIAH 2002 7 27
- Dalam guaman mendapatkan ganti rugi, fakta yang cenderung iheinbplehkan Mahkamah menentukan amaun ialah qarinah bji/ D.alam guaman menuntut ganti rugi, apa-apa fakta yang
- ,'^einbplehkan Mahkamah menentukan amaun ganti rugi yang patut dirixvardkan ialah garinah.
- Fakta yang menjadi qarinah apabila hak atau ‘r/j/dipersoalkan
- s 13 Jika soalnya ialah tentang kewujudan apa-apa hak atau ‘urf, maka fakta yarig berikut ialah qarinah: z) apa-apa transaksi yang dengannya hak atau 'urf yang dipersoalkan itu telah diwujudkan, dituntut, diubahsuaikan, diiktirafkan, ditegaskan atau dinafikan atau yang tak konsisten dengan kewujudan hak atau ‘it?/ itu;
- -?"<• - (b) hal-hal tertentu dalamnya hak atau lurf itu telah dituntut,
- ■: ; diiktiralkan atau digunakan atau dalamnya penggunaan hak
- .;:: ;• atau ‘iu/itu telah dipertikaikan, ditegaskan atau tidak diikuti. v:'-. Fakta yang menunjukkan kewujudan keadaan akal fikiran atau
- /. ■ keadaan tubuh atau perasaan tubuh ialah qarinah
- ?'.<7’- 14. Fakta yang menunjukkan kewujudan apa-apa keadaan akal fikiran,
- :..'• seperti niat,pengetahuan,kesucianhati,kecuaian,kegopohan,niatjahat atau niat baik terhadap mana-mana orang tertentu, atau yang
- : menunjukkan kewujudan apa-apa keadaan tubuh atau perasaan tubuh,
- ! .- ialah qarinah apabila kewujudan apa-apa keadaan akal fikiran atau
- . / . . ; keadaan tubuh atau perasaan tubuh itu menjadi persoalan atau relevan. j " ■■.•■>'■■■.';. ..
- ' . Hitraianl—Sesuatufaktayangrelevansebagaimenunjukkan kewujudan r . suatu keadaan akal fikiran yang relevan mestilah menunjukkan bahawa keadaan
- < akal Akiran itu wujud bukan pada amnya tetapi berhubungan dengan perkara j . . tertentu yang dipersoalkan.
- ■i. • •...: ■.•
- '1 Hiiraian2— Jika dalam perbicaraan seseorang yang dituduh atas suatu
- 'i ■ kesalahan, suatu kesalahan yang dilakukan dahulu olehnya ialah qarinah dalam
- “ pengertianseksyenini.makasabitannyayangdahuluituhendaklahjugamenjadi j : '1- '• qarinah.
- —__________________ _______________________ r.
- 728 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- MISALAN
- («) Soalnya ialah sama ada A bersalah kerana melakukan P^Hganiayaap terhadap isterinya B.
- Pencurah perasaan mereka terhadap satu sama lain sejuf^ sebelum atau selepas penganiayaan yang dikatakan itu ialah gariiia^
- (b) A dibicarakan kerana suatu jenayah. .
- Fakta bahawa dia telah mengatakan sesuatu yang menurijujj^ niat hendak melakukan jenayah tertentu itu ialah garinah.
- Fakta bahawa dia telah mengatakan sesuatu yang menunjukkan kecenderungan am hendak melakukan jenayah jenis itu bukahJah garinah.
- Fakta berkenaan dengan soal sama ada perbuatan dilakukan dengan tak sengaja atau dengan sengaja '
- s 15 Apabila terdapat soal sama ada apa-apa perbuatan telah dilakukan dengan tak sengaja atau dengan sengaja atau dilakukan dengan pengetahuan atau niat tertentu, makafakta bahawa perbuatan itu menjadi sebahagian daripada siri kejadian yang serupa, dan orang yang melakukan perbuatan itu terlibat dalam setiap kejadian itu, ialah qarinah.
- MISALAN
- A telah diambil kerja untuk menerimafitrah sebagai ainil daripada orang ramai. Adalahmenjadi kewajipan/l untuk membuat catatan dalamsuatu buku bagi menunjukkan amaun wang yang telah diterimanya. Dia membuat suatu catatan yang menunjukkan bahawa pada suatumasa tertentu dia telahmenerima kurang daripada yang sebenar diterima olehnya.
- Soalnya ialah sama ada catatan palsu ini telah dibuat dengan taksengaja atau sengaja.
- Fakta bahawa catatan lain yang dibuat oleh A dalam buku yang sama ialah palsu dan bahawa setiap satu catatan palsu itu adalah untuk faedah4, ialah garinah.
- Bila kewujudan perjalanan urusan menjadi qarinah
- s 16 Apabila terdapat soal sama ada suatu perbuatan tertentu telah j dilakukan, kewujudan apa-apa perjalanan urusan, yang menurut kelazimannya perbuatan itu pasti telah dilakukan, ialah qarinah. |
- ENAKMEN keterangan mahkamah SYARIAH 2002 .. 729
- ;fi... MISALAN
- Sdalnya ialah sama ada suatu surat tertentu telah dihantar.
- • x..Fakta bahawa ialah menjadi perjalanan biasa urusan bagi segala surat yahg. diletakkan di suatu tempat tertentu di bawa ke pejabat pos, dan bahawa surat tertentu itu telah diletakkan di tempat itu, ialah qarinah.
- Spalnya ialah sama ada suatu surat tertentu telah sampai kepada A.
- Fakta bahawa ia telah diposkan mengikut amalan biasa dan telah tidak idikembalikan melalui Pejabat Surat Tak Sampai ialah garinah.
- Iqrar
- ■fqrdf ditakrifkan
- 47/ (Ij. /^rar ialah suatu pengakuan yang dibuat oleh seseorang, sedara bertulis atau lisan atau dengan isyarat, menyatakan bahawa dia niempunyai obligasi atau tanggungan terhadap mana-mana orang lain berkenaan dengan sesuatu hak.
- (2) Apa-apa iqrar hendaklah dibuat—
- (a) .di dalam Mahkamah, di hadapan Hakim; atau
- (h) di Juai" Mahkamah, di hadapan dua orang saksi lelaki yang aqil, baligh dan 'adil.
- (3) Sesuatu iqrar yang berhubungan dengan apa-apa fakta' persoalan atau fakta relevan ialah qarinah.
- Kĕbolehterimaan iqrar
- 18.. (1) :Iqrdr yang berikut tidak boleh diterima:
- (n) iqrar seseorang yang tidak 'aqil baligh;
- (6)-tertakluk kepada'subseksyen (2),iqrar orang belum
- - dewasa;
- (c) iqrar orang gila atau orang terencat akal (ma’tuh)’,
- (d) ■ iqrar wali atau penjaga yang dibuatbagi pihak seseorang yang di bawah jagaan atau tanggungjawabnya;
- (e) iqrar yang.tidak dibuat secara sukarela; atau
- (f) iqrar seseorang yang dihalang di bawah mana-mana
- • undang-undang bertulis untuk mentadbirkan hartanya
- . (Mahjur ‘alaih). r
- 730 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- (2) Iqrar yang dibuat oleh seseorang orang belum dewasa mumaiyiz yang telah dibenarkan oleh wali atau penjaganya untl]| menjalankan apa-apa pemiagaan atau urusan boleh diterima setakatyaj,- iqrar itu adalah berhubungan dengan pemiagaan atau urusan itu.
- (3) Pihak yang mendapat faedah daripada apa-apa iqrar tidaklah semestinya seorang yang ‘aqil baligh. . S
- Huraian — Jika orang yang membuat iqrar menyatakan balia^ barang atau harta adalah bagi faedah orang belum dewasa yang bclm^ inumaiyiz, iqrar nya boleh diterima dan orang yang membuat igrarnj adalah terikat pemyataannya.
- Iqrar yang dibuat dalam keadaan inarad-al-maut
- s 19 Iqrar yang dibuat oleh seseorang yang berada dalam keadaajj marad-al-maut berhubungan dengan tanggungan atau obligasinya terhadap seorang lain boleh diterima. •. ..-■•; '■
- Pemyataan oleh Orang yang tidak dapat dipanggil sebagai saksi ;
- Hal yang dalamnya pernyataan mengenai fakta relevan oleh orang yang telah mati atau tidak dapat dijumpai, dsb. ialah qarinah
- s 20 (1) Pemyataan, bertulis atau lisan, mengenai fakta relevan yang dibuat oleh seseorang yang telah mati atau yang tidak dapatdijumpai, atau yang telah menjadi tak upaya untuk memberikan keterangan, atau yang kehadirannya tidak boleh didapatkan tanpa kelengahan atau perbelanjaan yang pada pendapat Mahkamah tidak munasabah dalam hal keadaan kes itu, ialah dengan sendirinya qarinah dalam hal-hal yang berikut—
- (a) apabila pemyataan itu dibuat oleh seseorang tentang sebab kematiannya, atau tentang apa-apa hal keadaan transaksi yang telah mengakibatkan kematiannya, dalam hal yang dalamnya sebab kematian orang itu dipersoalkan.
- Pemyataan sedemikian ialah qarinah sama adapadi masa pemyataan itu dibuat orang yang membuatnyi telah menjangkakanatau tidakmenjangkakan diaakan mati, dan walau' apa juajenis prosiding yang dalamnya sebab kematiannya itu dipersoalkan;
- .••>•;(&) apabila pemyataan itu telah dibuat oleh mana-mana i :•! orang itu dalam peijalanan biasa urusan, dan khususnya apabila pemyataan itu terdiri daripada apa-apa catatan atau memorandum yang telah dibuat olehnya dalam
- ■•• buku yang disimpan dalam perjalanan biasa urusan atau u’- • padamelaksanakan tugas-tugas profesional; atau terdiri
- ■•■•: daripada akuanterimaan yang ditulis atau ditandatangani
- ■ olehnya mengenai penerimaan wang, barang, sekuriti atau apa juga jenis harta; atau terdiri daripada sesuatu dokumen yang digunakan dalam perdagangan, yang ditulis atau ditandatangani olehnya, atau mengandungi
- .tarikh bagi sesuatu surat atau dokumen lain yang i... biasanya ditarikh, ditulis atau ditandatangani olehnya;
- I n?
- (c) apabila pemyataan itu menentang kepentingan kewangan atau kepentingan ketuanpunyaan orang yang membuatnya, atau apabila, jika benar, pemyataan itu akan mendedahkan atau mungkin mendedahkan orang itu kepada suatupendakwaanjenayah ataukepada suatu guaman untuk ganti rugi;
- • (d) apabilapemyataanitumemberikanpendapatmana-mana orang sedemikian tentang kewujudan apa-apa hak awam atau 'urf atau perkara yang mempunyai kepentingan awam atau am, yang kewujudannya, jika ia wujud, mungkin telah disedari oleh orang itu, dan apabila pemyataan itu dibuat sebelum timbul apa-apa kontroversi tentang hak, ‘ur/atau perkara itu;
- (e) apabila pemyataan itu berhubungan dengan kewujudan apa-apa hubungan melalui darah, perkahwinan atau pengangkatan antara orang yang tentang hubungan itu orang yang membuat pemyataan itu mempunyai cara yang istimewa bagi mengetahuinya, dan apabila pemyataan itu dibuat sebelum timbulnya soal yang dipertikaikan itu;
- 732 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- ■
- (f) apabila pemyataan itu adalah berhubungan dengan'•’■ * kewujudan apa-apa hubungan melalui darah:< perkahwinan atau pengangkatan antara orang yang telah ■. mati, dan pemyataan itu dibuat dalam mana-mana wasiat h • ’ ' atau suratikatan yang berhubungan dengan hal ehwal - keluarga yang mana orang yang telah mati itu seorang<: anggotanya, atau dalam apa-apa salasilah keluarga atau ■ diatasmana-manabatunisan,potretkeluargaataubenda \ : lain yang di atasnya pemyataan itu biasanya dibuat, dan 7 ? apabila pemyataan itu dibuat sebelum timbulnya soal yang dipertikaikan itu; i I
- (g) apabila pemyataan itu terkandung dalam mana-mana i dokumen yang berhubungan dengan apa-apa transaksi ■ : • sebagaimana yang disebut dalam perenggan 13 (a);
- (h) apabila pemyataan itu telah dibuat oleh sebilangan orang' dan menyatakan perasaan atau tanggapan mereka yang '■ relevan dengan perkara yang berkenaan itu.
- MISALAN
- (a) Soalnya ialah tentang tarikh lahirA.
- Suatu catatan dalam buku harian seorang doktor bedah yang telah mati, yang biasanya disimpan dalam perjalanan urusan, menyatakan bahawa pada suatu hari tertentu dia telah merawat ibu /1 yang melahirkan seorang anak lelaki, ialah qarinah\
- (b) SoalnyaialahsamaadaAberadadiKualaLumpurpadasuatu hari tertentu. ‘
- Suatu pernyataan dalam buku harian seorang peguambela yang telah mati, yang biasanya disimpan dalam perjalanan ; urusan bahawa pada suatu hari tertentu peguambela itu ] telah ada bersama A di suatu tempat yang dinyatakan di Kuala
- Lumpur bagi maksud berbincang dengannya mengenai urusan tertentu ialah garinah.
- (c) Soalnya ialah sama ada A dan B telah berkahwin dengan sah di sisi undang-undang.
- Pernyataan seorang Qadi yang telah mati bahawa dia telah mengahwinkan mereka dalam hal keadaan yang boleh menjadikan upacara itu tidak sah ialah qarinah. , t.
- ■ •; ENAKMEN KETERANGAN MAHKAMAH SYARIAH 2002 7 33
- ■..>' '. . - j :■(d) Soalnya ialah sama ada A, seorangyang tidakdapat dijumpai,
- / ■ : ', telah menulis suatu surat pada suatu hari tertentu.
- . Fakta bahawa suatu surat yang ditulis olehnya bertarikh
- . - ,. . • Pa(^a hari itu ialah garinah.
- (e) Soalnya ialah sama ada A, yang telah mati, ialah bapa B.
- '... Suatu pemyataan oleh A bahawa B ialah anaknya ialah
- ■>■;:.• qarinah.
- - (/) Soalnya ialah bilakah tarikh lahir A? '
- :• '•• <: *•■•• SuatusuratdaripadabapaAyangtelahmati kepada seorang
- T .. sahabatnya, memberitahutentangkelahiranApadasuatu hari
- ‘-r' ’ . tertentu, ialah qarinah.
- ' :r -■'■■■ (g) Soalnya ialah sama ada dan bila A dan B berkahwin.
- ■ • ■■' .:. : Suatucatatandalam bukumemorendumolehC,iaitubapa
- . ..., -■ • : B yang telah mati, berkenaan dengan perkahwinan anak
- '.;•.. • ■: perempuannyadenganApadasuatuharitertentu, ialahgnhnaA.
- (2) /Keterangan mengenai pemyataan sedemikian hendaklah diberikan blĕh' sekurang-kurangnya dua orang saksi lelaki atau oleh sĕbrang Saksi lelaki dan dua orang saksi perempuan.
- (3) ..Keteranganberhubungan dengan pemyataarisedemikian tidak boleh diterima'di bawah hal keadaan yang berikut:
- 5 (d) apabila orang yang membuat pemyataan itu melarang
- ■'■ ‘ ’ i •• pemyataan itu diberikan sebagai keterangan;
- .,’•■(&) apabila orang yang membuat pemyataan itu terhenti
- '. . . menjadi kpmpeten untuk memberikan keterangan;
- . . . . . :■ (c) • apabila orang yang membuat pemyataan itu .enggan
- • ..••• memberikan keterangan atas alasan dia tidak ada
- ••••• keterangan yang relevan dengan pertikaian itu atau
- •• •bahawadiatidakmembuatpemyataanitu ataudiatelah
- ■■•.-■<• membuat kesilapan berhubungan dengan pemyataan itu.
- 734 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- Kerelevanan keterangan tertentu bagi membuktikan da]a' prosiding kemudiannya kebenaran fakta yang dinyata^- dalamnya .
- s 21 Keterangan yang diberikan oleh seorang saksi dalam sua(p prosiding kehakiman, atau di hadapan mana-mana orang yang dibefl; kuasa oleh undang-undang untuk mengambil keterangan itu, ialah qarinah bagi maksud membuktikan dalam prosiding kehakinj^ • kemudiannya atau padasuatuperingkatyangkemudiandalamprosidino ' kehakiman yang sama, kebenaran fakta yang dinyatakan olehnya/. apabila saksi itu telah mati atau tidak dapat dijumpai atau tak berupaya untuk memberikan keterangan, atau dihalang daripada memberikan- keterangan oleh pihak menentang, atau jika kehadirannya tidak boleh didapatkan tanpa kelengahan atau perbelanjaan yang pada pendapat'
- Mahkamah tidak munasabah dalam hal keadaan kes itu:
- Dengan syarat bahawa— -
- (a) prosiding itu adalah antara pihak yang sama atau wakilnya dari segi kepentingan; . ■<
- (h) pihak menentang dalam prosiding yang pertama itu. mempunyai hak dan berpeluang untuk memeriksa balas; ‘
- (c) masalah yang menjadi persoalan itu pada matannya adalah sama dalam prosiding yang pertama dengan yang kedua.*
- Huraian—Sesuatu perbicaraan atau siasatan jenayah hendaklah disifatkan sebagai suatu prosiding antara pendakwa dengan tertuduh dalam pengĕrtiah seksyen ini.
- Pemyataan yang dibuat di bawah Hal Keadaan Khas
- Bila catatan dalam buku akaun ialah qarinah
- s 22 Catatan dalam buku akaun yang biasanya disimpan dalam perjalanan urusan ialah qarinah bilamana catatan itu merujuk kepada perkara yang kena disiasat oleh Mahkamah, tetapi catatan iw sahaja tidaklah menjadi keterangan yang mencukupi untuk mempertanggungkan liabiliti terhadap mana-mana orang. •_-: .cafatan dalam rekod awam yang dibuat pada melaksanakan
- >Jkĕ,vajip-’uiaIah«fl''I"fl''
- •••’: 'gĕsuatucatatan dalam mana-mana daftar, rekod ataii mana-mana
- ^l^^awam atau buku rasmi yang lain yang menyatakan sesuatu fakta tsoalan atau fakta relevan dan dibuat oleh seseorang pengkhidmat
- -i’:-'^^pada menunaikan tugas rasminya atau oleh mana-mana orang
- ' • iain.pada melaksanakan sesuatu kewajipan yang diperintahkan dengan
- ‘ - ^tisusnya oleh undang-undang negara di mana daftar, rekod atau buku
- ?.: •’• Kij-disimpah, ia dengan sendirinya qarinah.
- •: ^erhyataan dalarii peta, carta dan pelan ialah qarinah
- •Pemyataari mengenai fakta persoalan atau fakta relevan yahg
- •/lydibuht.dalhm peta atau carta yang diterbitkan dan secara amnya
- '.■ ■; dfta\varkah urituk dijual kepada orang awam, atau dalam peta atau pelan
- • \ yahgdibuat dengan kuasaKerajaan Malaysia atau Kerajaan mana-mana
- ShNegeri tentang.perkara pada biasanya digambarkan atau dinyatakan
- - daiampeta, carta, atau pelan itu, ialah dengan sendirinya qarinah.
- : Pernyataan tentang fakta daripada jenis awam yang terkandung jdalam perundangan atau pemberitahuan tertentu ialah qarinah
- . ■' '25. -Apabila Mahkamah perlu membuat sesuatu pendapat tentang t kewujudari apa-apa fakta daripada jenis awam, apa-apa pemyataan
- .. mengenai fakta ituyang dibuat dalam sesuatu resital yang terkandung
- . dalamsesuatu Akta, Ordinan atau Enakmen, atau dalampemberitahuan v. Kerajaan Persekutuan atau mana-mana Kerajaan Negeri yang disiarkan
- - .‘rdalam Warta Persekutuan atau Negeri, ialah qarinah.
- Pernyataan tentang mana-mana undang-undang yang terkandung
- ; ■ -dalam buku undang-undang ialah qarinah
- ’*;.•'.? . ■ ■’’•?- • v: • *
- 26; -Apabila'Mahkamah perlu membuat sesuatu pendapat tentang undarig-undang mana-mana negara, apa-apa pun pemyataan mengenai
- . undang-undang itu yang terkandung dalam sesuatubuku yang berupa sebagai dicetak atau diterbitkan dengan kuasa Kerajaan negara itu, dan •
- -i mengandungi mana-mana undang-undang sedemikian, dan apa-apa iaporan mengenai sesuatu keputusan mahkamah negara itu yang
- . terkandung dalam buku yang berupa sebagai laporan mengenai
- ’. ;keputusan itu, ialah qarinah.
- . -.y
- 736 ’ Kelantan No. 9 Tahun 2002 ;v.3
- Sebanyak mana pemyataan dikehendaki dibuktikan . ._•..■'■;■. 'J
- Keterangan apa dikehendaki diberikan apabila pernyataan menjadj J sebahagian daripada percakapan, dokumen, buku atau siri surai' -J atau kertas
- s 27 Apabila apa-apa pernyataan, yang mengenainya keterangari . [• diberikan, menjadi sebahagian daripada suatu pemyataan yang lebih • panjang atau sebahagian daripada suatu percakapan, atau sebahagiajt'. ■’ daripada suatu dokumen yang terpencil atau terkandung dalam dokunieh . < yang menjadi sebahagian daripada suatu buku atau sebahagian daripadst' suatu siri surat atau kertas yang berkaitan, maka keterangan hendaklah- diberikan mengenai hanya sekian banyak daripada pernyataan, percakapan, dokumen, buku atau siri surat atau kertas itu sebagaimana : yang dirikirkan perlu oleh Mahkamah dalam hal tertentu itu untuk- • memahami dengan sepenuhnyajenis dan kesan pemyataan itu danjuga' hal keadaan di bawahnya pemyataan itu telah dibuat. •
- Bila Penghakiman Mahkamah menjadi Qarinah ’
- Penghakiman dahulu adalah relevan bagi menghalang guaman atau ; perbicaraan yang kedua :•.<
- s 28 ' Kewujudan apa-apa penghakiman, perintah atau dekri yang . menurut undang-undang mencegah mana-mana Mahkamah daripada mengambil tahu tentang sesuatu guaman ataudaripada mengadakan sesuatu perbicaraan ialah qarinah apabila soalnya ialah sama ada
- Mahkamah patut mengambil tahu tentang guaman itu atau mengadakan . perbicaraan itu. • ■
- Bila penghakiman tertentu dalam bidang kuasa probet, dsb. qarinah
- s 29 (1) Sesuatu penghakiman, perintah atau dekri muktamad yang dibuat oleh Mahkamah pada menjalankan bidang kuasa probet atau hal-ehwal suami isteri, yang memberikan kepada atau melucutkan daripada mana-mana orang apa-apa sifat di sisi undang-undang, atau yang menetapkan mana-mana orang menjadi berhak kepada mana-mana sifat itu, atau berhak kepada apa-apa benda tertentu, bukan terhadap mana-mana orang tertentu tetapi dengan mutlaknya, ialah qarinah apabila kewujudan apa-apa sifat di sisi undang-undang itu atau kewujudan hak mana-mana orang sedemikian terhadap apa-apa benda sedemikian ialah qarinah.
- (2) • Perighakiman, perintah atau dekri sedemikian ialah bukti bahawa apa-apa sifat di sisi undang-undang yang
- -<j-..diberikan olehnya kepada mana-mana orang terakru
- ' A ;- ' Pacia masa penghakiman, perintah, atau dekri itu mula
- .’•' berkuat kuasa;
- •:^. -‘(b) bahawa apa-apa sifat di sisi undang-undang yang
- • kepadanya mana-mana orang sedemikian ditetapkan olehnya menjadi berhak terakru kepada orang itu pada
- •■:;?.■■ -?• ■ • masa ia ditetapkan oleh penghakiman, perintah atau
- ' dekri itu sebagai terakru kepada orang itu;
- (c) bahawa apa-apa sifat di sisi undang-undang yang dilucutkan olehnya daripada mana-mana orang sedemikian terhenti dari masa ia ditetapkan oleh i ... ■ penghakiman, perintah atau dekri itu sebagai telah atau patut terhenti; dan
- •,;<■•.'(d) bahawa apa-apa jua yang kepadanya mana-mana orang
- :, ’’ ditetapkan olehnya sebagai berhak sedemikian ialah harta
- . . orang itu dari masa ia ditetapkan oleh penghakiman,
- ;./ perintah atau dekri itu sebagai telah atau patut menjadi
- ?■.'.■ ' ,* harta orang itu.
- Bila penghakiman, perintah atau dekri ialah qarinah
- : 30. -'Perighakiman, perintah atau dekri, selain daripada yang disebut dalani seksyen 29, ialah qarinah jika ia berhubungan dengan p.erkara daripada jenis awam yang relevan kepada siasatan itu; tetapi
- ■ penghakiman, perintah atau dekri itu bukanlah bukti konklusif mengenai apa yang dinyatakan olehnya.
- .' Bila penghakiman dsb. tidak qarinah
- ' 'Penghakiman, perintah atau dekri, yang selain daripada yang disebut dalam seksyen 28, 29, dan 30 adalah tidak qarinah melainkan jika kewujudan penghakiman, perintah atau dekri itu ialah suatu fakta persoalan atau qarinah di bawah mana-mana peruntukan lain Enakmen
- 738 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- Fraud atau pakat sulit dalam mendapatkan penghakiman ketakkompetenan Mahkamah boleh dibuktikan
- s 32 Mana-mana pihak dalam sesuatu guaman atau prosiding lain boleh .< menunjukkan bdhawa apa-apa penghakiman, perintah atau dekri yano ’ ialah qarinah di bawah seksyen 28,29 atau 30, dan yang telah dibuktikarj' oleh pihak menentang, telah diumumkan oleh Mahkamah yang tak • kompetan untuk mengumumkannya atau telah didapati dengan cara^ fraud atau pakat sulit. ■
- Bila Pendapat Orang Ketiga Qarinah
- Pendapat pakar ■ ■ •,'; / j
- s 33 (1) Apabila Mahkamah perlu membuat sesuatu pendapat atas :• /. ?/. j sesuatu perkara mengenai undang-undang negara asing atau mengenai . J sains atau seni, atau tentang identiti atau ketulenan tulisan tangan atau /. •_ • j cap jari atau berhubungan dengan penentuan nasab, maka pendapat •< 1 atas perkara itu daripada orang yang mempunyai kemahiran khusus j dalam undang-undang negara asing, sains atau seni itu, atau dalam soal ’ I tentang identiti atau ketulenan tulisan tangan atau cap jari atau . j berhubungan dengan penentuan nasab, ialah qarinah. j (2) Orang sedemikian itu dipanggil pakar. (3) Dua orang pakar atau lebih hendaklah dipanggil untuk • j i memberikan keterangan jika boleh tetapi jika tidak terdapat dua orang . pakar, maka keterangan seorang pakar adalah memadai. Jika dua orang . . pakar memberikan pendapat yang berlainan, maka pakar yang ketiga hendaklah dipanggil untuk memberi keterangan.
- MISALAN
- Soalnya ialah sama ada suatu dokumen tertentu ditulis oleh A. Suatu dokumen lain dikemukakan yang dibuktikan atau diakui telah ditulis olehX.
- Pendapat pakar atas soal sama ada kedua-dua dokumen itu telah ditulis oleh orang yang sama atau oleh orang yang berlainan . ialah garinah.
- FaWa berI<enaan denSan PendaPat Pakar oi ^Fakta yano selainnya tidak qarinah ialah qarinah jika ia
- - e"ny°kon= atau ada^a^ tak kons’sten dengan pendapat pakar apabila
- • pendapatitu ialah qarinah.
- ■ ijjila pendapat tentang tulisan tangan ialah qarinah
- 35 Apabila Mahkamah perlu membuat sesuatu pendapat tentang siapakah orang yang telah menulis atau menandatangani mana-mana dokumen, maka pendapat mana-mana orang yang kenal akan tulisan tah°an orang yang dikatakan telah menulis atau menandatangani
- - dokumen itu, bahawa dokumen itu telah atau tidak ditulis atau ditandatangani oleh orang itu, ialah qarinah.
- Huraian—Seseorang dikatakan kenal akan tulisan tangan seseorang lain apabila dia telah melihat orang itu menulis, atau apabila dia telah menerima dokumen yang berupa sebagai ditulis oleh orang itu bagi menjawab dokumen yang telah ditulis olehnya sendiri atau di bawah kuasanya dan dialamatkan kepada orang itu, atau apabila, dalam perjalanan biasa urusan, dokumen yang
- . berupa sebagai ditulis oleh orang itu lazimnya dikemukakan kepadanya.
- MISALAN
- Soalnya ialah sama ada sesuatu surat tertentu adalah daripada A kepada isterinya.
- Keterangan diberikan oleh B yang ialah setiausaha A dan tugasnya adalah untuk meneliti dan memfailkan persuratan A.
- Pendapat B atas soal sama ada surat itu dalam tulisan tangan
- A ialah qarinah, walaupun B tidak pemah melihat A menulis.
- Bilapendapat tentang kewujudan hak atau ‘urf ialah qarinah
- s 36 Apabila Mahkamah perlu membuat sesuatu pendapat tentang kewujudan apa-apa, hak atau ‘urf maka pendapat tentang kewujudan hak atau ‘urf itu daripada orang yang mungkin tahu mengenai kewujudan hak atau ‘urf itu, jika ia wujud, ialah qarinah.
- Huraian — Ungkapan; “hak atau 'urf" termasuklah hak atau 'urf yang umum bagi sebilangan besar golongan orang itu.
- 740 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- Bila pendapat tentang kelaziman, rukun, dsb. ialah qarinah
- s 37 Apabila Mahkamah perlu membuat sesuatu pendapat tentan<<. (a) kelaziman dan rukun mana-mana kumpulan orang atau keluarga; i^... (b) penubuhan dan pentadbiran mana-mana yayasan agama atair khairat; atau (c) pengertian perkataan atau istilah yang digunakan di daia^ daerah tertentu atau oleh golongan orang tertentu, ' • maka pendapat orang yang mempunyai cara-cara yang khas bagi mengetahuinya ialah qarindh. -.'■„■ - ’
- Bila pendapat mengenai hubungan ialah garinah ”7 '
- s 38 Apabila Mahkamah perlu membuat sesuatu pendapat tentang hubungan seseorang dengan seseorang yang lain, makapendapatyahg dilahirkan melalui kelakuan tentang kewujudan hubungan itu oleh mana-mana orang yang, sebagai anggota keluarga itu atau selainnya, mempunyai cara yang khas bagi mengetahui perkara itu ialah qarinah.
- MISALAN
- (a) Soalnya ialah sama adaA dan B telah berkahwin.
- Faktabahawamerekabiasanyaditerimadandiperlakukan oleh sahahn mereka sebagai suami isteri ialah qarinah\
- (b) Soalnya ialah sama ada A ialah anak B yang sah taraf.
- Fakta bahawa A sentiasa diperlakukan sedemikian oleh anggoia keluarganya ialah qarinah.
- Bila alasan pendapat ialah qarinah
- 2>9. Bilamana pendapat mana-mana orang yang masih hidup ialah qarinaht maka alasan yang atasnya pendapat itu diasaskan ialah qarinah juga. •,
- MISALAN
- Seseorang pakar boleh memberi keterangan mengenai ujian yang telah dilaksanakan olehnya bagi maksud menyediakan pendapatnya.
- ' <. Bila Watakmenjadi Qarinah
- ’ kes nial, watak bagi membuktikan kelakuan yang ditohniihk™!idak,ahsa"''‘:!/1
- .j-jalani kes mal, fakta bahawa watak mana-mana orang yang
- • ’ 'kTiaan-adalahsebegituhinggabolehmenjadikan apa-apa kelakuan
- - a ditohmahkan atasnya barangkali atau tak barangkali tidaklah kecudli setakat yang wataknya itu temyata daripada fakta yang garjnah. jjajaiii prosiding jenayah, watak baik dahulu ialah qarinah
- s 41 Dalam prosiding jenayah, fakta bahawa orang tertuduh itu berwatak baik ialah qarinah.
- Watak buruk dahulu tidaklah qarinah kecuali bagi menjawab
- :■ •' 42. Dalamprosidingjenayah,faktabahawaorangtertuduhituberwatak i buruk tidaklah qarinah, melainkan jika keterangan telah diberikan i bahawa dia berwatak baik, dan dalam hal yang demikian fakta itu ialah
- ’ menjadi qarinah. t Huraian 1 — Seksyen ini tidaklah terpakai bagi kes dalamnya watak
- ' ■buruk mana-mana orang adalah dengan sendirinya suatu fakta persoalan.
- Huraian 2 — Sesuatu sabitan yang dahulu adalah relevan sebagai keterangan mengenai watak yang buruk. t .•■. '' f, • ' Bahagian H
- - ■ ■■
- PEMBUKTIAN
- .... Bab 1
- FAKTA YANG TIDAK PERLU DIBUKTIKAN
- Fakta yang diberi pengiktirafan kehakiman tidak perlu dibuktikan
- s 43 Tiada fakta yang mengenainya Mahkamah akan memberikan pengiktirafan kehakiman perlu dibuktikan.
- 742 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- Fakta yang mengenainya Mahkamah mesti pengiktirafan kehakiman
- s 44 (1) Mahkamah hendaklah memberikan pengiktirafan kehakin^ mengenai fakta yang berikut: ’.
- («) semua undang-undang yang kini mempunyai kuat kuasa undang-undang atau yang sebelum ini berkuat kuasa atau yang kemudian daripada ini akan berkuat kuasadj
- Malaysia; ’ \
- (&) tatakawalan angkatan tentera bagi angkatan tentera atau mana-mana angkatan pelawat yang berada di Malaysia secarasah;
- (c) perjalanan prosiding di dalam Parlimen dan di daiani badan perundangan mana-mana Negeri di Malaysia; .
- (d) perihal naik takhta Yang di-Pertuan Agong dan naik takhta Sultan mana-mana Negeri di Malaysiai dan perlantikan Yang Dipertua Negeri;
- (e) meterai semua Mahkamah di Malaysia, semua meterai yang mana-mana orang diberi kuasa untuk menggunakannya oleh mana-mana undang-undangyang sedang berkuat kuasa di Malaysia dan meterai notari awam;
- (f) perihal jawatan mula dipegang, nama, gelaran, fungsi dan tandatangan orang yang sedang menyandang mana-mana jawatan awam di Malaysia, jika hakikat pelantikannya kepada jawatan itu diberi tahu dalam.
- Warta atau dalam mana-mana Warta Negeri;
- (g) peijalanan biasa alam, pembahagian waktu semula jadi dan rekaan, pembahagian dunia mengikut geograh, pengertian perkataan Melayu, Inggeris dan Arab, hari-hari perayaan awam, puasa dan kelepasan awam yang diberitahu dalam Warta atau dalam mana-mana
- Warta Negeri; . •.••
- 744 Kelantan No. 9 Tahun 2002 ._'<#?•'
- Bab 2 • KETERANGANLISAN '
- Pembuktian fakta dengan keterangan lisan V ;'4:
- s 46 Segala fakta, kecuali kandungan dokumen, boleh dibuktii^' dengan keterangan lisan. :•■■ ;;
- Keterangan lisan mestilah secara langsung . t. .
- s 47 (1) Dalam segala hal apa jua pun, keterangan lisan hendaklah diberikan secara langsung, iaitu— G
- (a) jika ia merujuk kepada fakta yang boleh dilihat, maka ? ia mestilah keterangan saksi yang mengatakan dia teiah•' melihat fakta itu;
- (&) jikaiamerujukkepadafakta yangboleh didengar, maka ia mestilah keterangan saksi yang mengatakan dia telah mendengar fakta itu; ■'■
- (c) jika ia merujuk kepada fakta yang boleh ditanggap melalui apa-apa deria rasa yang lain atau dengan apa-apa cara lain, maka ia mestilah keterangan saksi yang menyatakan dia telah menganggapnya dengah deria rasa itu atau dengan cara itu; •/
- (d) jika ia merujuk kepada pendapat atau alasan yang berasaskannya pendapat itu dipegang, maka ia mestiiah keterangan orang yang beipegang pada pendapat itu atau alasan tersebut. 1 ’. ’
- (2) Pendapat pakar yang dinyatakan dalam mana-mana treatis yang biasanya ditawarkan untukjualan dan alasan yang berasaskannya pendapat itu dipegang bolehlah dibuktikan dengan mengemukakan . treatis itu.
- (3) Jika keterangan lisan merujuk kepada kewujudan atau keadaan apa-apa benda material, termasuk sesuatu dokumen, maka
- Mahkamah boleh,jikadifikirkannyapatut, menghendakisupayabenda ■ material atau dokumen itu dikemukakan untuk pemeriksaannya'.
- /■ ■ ENAKMEN keterangan MAHKAMAH SYARIAH 2002 745
- . Bab 3
- .: KETERANGAN DOKUMENTAR
- » ■* • . • ' .«
- ^nibuktian kandungan dokumen
- . Kaiidimgan dokumen boleh dibuktikan sama ada dengan keterangan primer atau dengan keterangan sekunder.
- ? Keterangan primer
- s 49 Keteranganprimerertinya dokumenitu sendiri yang dikemukakan uhtuk pemeriksaan Mahkamah.
- . '■: • Huraian 1 — Jika sesuatu dokumen disempumakan dalam beberapa bahagian, maka setiap bahagian ituialah keterangan primer bagi dokumen itu.
- Jika sesuatu dokumen disempurnakan dalam kaunterpart dan setiap
- . kaunterpart itu disempumakan oleh satu atau beberapa pihak sahaja, maka setiap kaunterpart itu ialah keterangan primer terhadap pihak yang menyempurnakannya.
- . . . Huraian2 — Jika sebilangan dokumen kesemuanya dibuat melalui satu
- • . proses yang seragam, seperti dalam hal percetakan, litograh atau fotografi, maka setiap dokumen itu iaiah keterangan primer mengenai kandungan yang lainnya itu; tetapi jika dokumen itu adalah semuanya salinan daripada dokumen asal yang sama, maka dokumen itu bukanlah keterangan primer bagi kandungan
- .naskah asal itu.
- Huraian 3 — Sesuatu dokumen yang dikeluarkan oleh komputer ialah keterangan primer.
- MISALAN
- Seseorang dibuktikan telah memiliki beberapa plakad, kesemuanya dicetak sekali gus daripada satu dokumen asal. Mana-mana satu daripada plakad itu ialah keterangan primer mengenai kandungan mana-mana plakad yang lain itu, tetapi tiada satu pun daripadanya menjadi keterangan primer bagi kandungan dokumen asal itu. r
- 746 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- Keterangan sekunder ' . •?
- s 50 Keterangan sekunder termasuklah— d (a) salinan diperakui yang diberikan di bawah peruntukan yang terkandung kemudian daripada ini; (i) salinan yang dibuat daripada naskah asal melalui proses mekanikal, yang sendirinya memastikan ketepatan salinan itu,.’. dan juga salinan yang dibandingkan dengan salinan itu; (c) salinan yang dibuat daripada atau yang dibandingkan dengan naskah asal; (d) kaunterpart dokumen terhadap pihak yang tidak menyempumakannya; (e) keterangan lisan mengenai kandungan sesuatu dokumen, yang diberikan oleh seseorang yang telah melihat atau mendengar sendiri dokumen itu atau menganggapinya sendiri dengan apa jua cara.
- MISALAN I
- (a) Fotograf dokumen asal ialah keterangan sekunder mengenai | ' • kandungannya, walaupun fotograf dan dokumen asal itu tidak i dibandingkan, jika dibuktikan bahawa benda yang telah difotograf l itu ialah dokumen asal; .* i - |
- (b) Salinan yang telah dibandingkan dengan salinan surat yang telah I dibuat dengan mesin penyalin ialah keterangan sekunder mengenai • j kandungan surat itu jika dibuktikan bahawa salinan yang dibuat J • dengan mesin penyalin itu telah dibuat daripada dokumen asal; i ■
- (c) Salinan yang disalin daripada suatu salinan tetapi kemudiannya dibandingkandengan dokumen asal ialah keterangan sekunder, tetapi salinan yang tidak dibandingkan sedemikian itu bukanlah keterangan i sekunder mengenai dokumen asal, walaupun salinan yang ! | daripadanya ia disalin telah dibandingkan dengan dokumen asal. >
- Pembuktian dokumen dengan keterangan primer
- s 51 Dokumen mestilah dibuktikan dengan keterangan primer kecuali dalam hal yang disebut kemudian daripada ini. r
- •c ENAKMEN keterangan mahkamah sYARIAH 2002 747
- ?•;Hal yan» dalamn?a keterangan sekunder berhubungan dengan
- . ’ jokunien boleh diberikan
- ; ’ (i) Keterangan sekunder boleh diberikan mengenai kewujudan, keadaan atau kandungan sesuatu dokumen yang boleh diterima sebagai
- J keterangan dalam hal yang berikut—
- (n) apabila dokumen asal dibuktikan atau didapati berada
- £•/•' dalam milik atau di bawah kuasa-
- (i) orang yang terhadapnya dokumen itu hendak dibuktikan;
- .(ii) mana-mana orang yang di luar bidang kuasa atau yang tidak tertakluk kepada proses Mahkamah; atau
- (iii) mana-mana orang yang terikat di sisi undang-undang
- • . • .;• * untuk mengemukakannya,
- •. dan setelah diberikan notis yang disebut dalam seksyen 59 orang itu tidak mengemukakannya;
- (b) apab kcwujudan, keadaan atau kandungan dokumen asal u lah dibuktikan sebagai diakui secarabertulis oleh orang yang terhadapnya ia dibuktikan atau oleh wakilnya i' yang diakui secara bertulis di hadapan Hakim atau
- Pesuruhjaya Sumpah yang beragama Islam;
- (c) apabila dokumen asal itu telah musnah atau hilang, atau apabila pihak yang menawarkan keterangan mengenai kandungannya tidak dapat mengemukakannya dalam masa yang munasabah kerana apa-apa sebab lain yang tidak berbangkit daripada kemungkiran atau keabaiannya sendiri;
- .'■>'/ (d) apabila dokumen asal itu adalah sebegitu keadaannya hingga ia tidak boleh dialih dengan mudah;
- •'. ‘ • (e) apabila dokumen asal itu ialah suatu dokumen awam
- •»'• dalam erti seksyen 57;
- 748 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- (/) apabila dokumen asal itu ialah suatu dokumen salinan diperakuinya dibenarkan oleh Enaknien irii atau- oleh mana-mana undang-undang lain yang sedanjr berkuat kuasa di Malaysia untuk diberikah sebagai keterangan; "
- (g) apabila dokumen asal terdiri daripada berbagatir keterangan atau dokumen lain yang tidakboleli dipĕrik^ dengan mudah di Mahkamah, dan fakta yang hendak1-- dibuktikan itu ialah kesimpulan mengenai kesemuanya ■ itu. •.
- (2) («) dalam hal yang tersebut dalam perenggan (1) (a), (cj dan (d) apa-apa keterangan sekunder mengenai kandungan dokumen itu bolehlah diterima;
- (*) dalam hal yang disebut dalam perenggan (1) (&); ■■ pengakuan bertulis di hadapan Hakim atau Pesuruhjaya ■'
- Sumpah yang beragama Islam itu bolehlah diterima;..
- (c) dalam hal yang tersebut dalam perenggan (1) (e) atau (/), hanya salinan diperakui dokumen itu boleh diterima; .
- (ri) dalam hal yang disebut dalam perenggan (1) (g), keterangan boleh diberikan tentang kesimpulan am . mengenai dokumen itu oleh mana-mana orang yang telah memeriksanya dan yang mahir dalam pemeriksaan . - dokumen sedemikian. •• ‘ - "...’
- Kaedah-kaedah tentang notis untuk mengemukakan
- s 53 Keterangan sekunder mengenai kandungan dokumen yang disebut dalam perenggan 52 (1) (a) tidak boleh diberikan melainkan jika pihak yang bercadang hendak memberi keterangan sekunder itu telah terlebih dahulu memberi pihak yang memiliki atau berkuasa atas dokumen itu, atau kepada Peguam Syarienya atau orang lain yang diberi kuasa oleh undang-undang untuk hadir atau bertindak di hadapannya, notis untuk : - ; mengemukakannya sebagaimana yang ditetapkan oleh undang-undang; | '. • janjika tiada notis yang ditetapkan oleh undang-undang, apa-apa notis ) ■. sebagaimana yang difikirkan munasabah oleh Mahkamah menurut hal f‘ keadaan kes itu. • ? Dengansyaratbahawanotissedemikiantidaklahdikehendakiuntuk i. • • • ihenjadikan keterangan sekunder boleh diterima dalam mana-mana hal i ; yangberikutataudalammana-manahallainyangMahkamah fikirkan ! ••• kehendak mengenai notis itu patut diketepikan: i 3, apabila dokumen yang hendak dibuktikan itu sendirinya suatu f ' . notis; t’- '■■ ■. (b) apabila daripada keadaan kes itu pihak menentang mesti ■• ? mengetahui yang dia akan dikehendaki mengemukakannya; i (c) apabila didapati atau terbukti bahawa pihak menentang telah
- • memperolehi milik dokumen asal itu dengan cara fraud atau
- ’ . paksa;
- ; .’ ’ - (d) apabila pihak menentang atau ejennya mempunyai dokumen
- . ‘' asal itu di dalam Mahkamah;
- I - •
- (e) apabila pihak menentang atau ejennya telah mengaku- kehilangan dokumen itu; atau
- , (f) apabila orang yang memiliki dokumen itu berada di luar bidang kuasa atau tidak tertakluk kepada proses Mahkamah.
- Pembuktian dan tulisan tangan orang yang dikatakan telah menandatangani atau menulis dokumen yang dikemukakan t- .54. Jika sesuatu dokumen dikatakan telah ditandatangani atau telah
- J . dituliskeseluruhannyaatausebahagiannyaolehmana-manaorang, maka tandatangan atau tulisan tangan mengenai sekian banyak daripada
- •. dokumen itu yang dikatakan sebagai tulisan tangan orang itu hendaklah
- . dibuktikan sebagai tulisan tangannya.
- Pengakuan mengenai tulisan, tandatangan atau meterai
- s 55 (1) Pengakuan tentang tulisan, tandatangan atau meterai hendaklah diterima sebagai pengakuan orang yang menulis atau yang mehyempumakan dokumen itu.
- 750 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- (2) Sesuatu pengakuan yang dibuat dalam dokumen yang dituiij atau yang disebabkan ditulis oleh seseorang di bawah tandatangan atajj meterainya dan diserahkan kepada orang lain boleh diterimasebagai iqrar, dengan syarat subseksyen 17 (2) dipatuhi. • /<;••*•
- Pembuktian dokumen ’
- s 56 (1) Jika orang yang menyempurnakan sesuatu dokiimeii menatikan tulisan pada atau tanggungan yang diwujudkan dalam dokumenitu, maka tulisan dan penyempumaan dokumen ituheridaklah dibuktikan oleh sekurang-kurangnya dua orang saksi kepada dokumen itu. . \ (2) Jika saksi-saksi kepada dokumen itu tidak dapat ditemui,. tulisan dan penyempumaan dokumen itu hendaklah dibuktikan oleh' dua orang saksi yang boleh mengenal pasti tulisan dan tandatangan orang yang menulis dan menyempumakan dokumen itu. ’■ (3) Jika saksi-saksi kepada dokumen itu atau orang yang tersebut dalam subseksyen (2) boleh mengenal pasti tulisan dan tandatangan itu, orang yang menyempumakan dokumen itu adalah terikat dengan apa-apa tanggungan yang diwujudkan dalam dokumen itu. (4) Jika saksi-saksi kepada dokumen itu atau orang yang disebut dalam subseksyen (2) tidak mengenal pasti tulisan dan tandatanganpada dokumen itu sepenuhnya, maka tulisan dan tandatangan pada dokumen itu hendaklah disahkan oleh sekurang-kurangnya dua orang pakar. • (5) Jika tulisan dan tandatangan pada dokumen itu telah disahkari oleh pakar-pakar; maka orang yang menyempumakan dokumen itu adalah terikat dengan apa-apa tanggungan yang diwujudkan dalam dokumenitu. . (6) Jika sesuatu dokumen tidak boleh dibuktikan dengan maria- mana.cara yang disebut terdahulu, orang yang menafikan tulisan dan penyempumaan dokumen itu hendaklah, apabila diminta oleh orang yang mengatakan bahawa orang disebut terdahulu ialah orang yang menyempumakan dokumen itu, mengangkat sumpah, dan jika dia enggan berbuat demikian, orang yang mengatakan itu boleh mengangkat sumpah dan berikutan dengannya membuktikan tuntutannya.- .•
- DokumenAwam pokurnen awam
- 57 ■ Dokumen yang berikut ialah dokumen awam—
- (a) Dokumen yang mengandungi tindakan atau rekod tindakan-
- (i) kuasa pemerintah berdaulat;
- (ii) badan rasmi dan tribunal; dan
- . , (iii) pegawai awam, perundangan, kehakiman dan eksekutif, sama ada bagi Persekutuan atau Negeri atau bagi negara asing; dan
- (i) rekodawam yang disimpan di Malaysia mengenai dokumen persendirian.
- Dokumen persendirian
- s 58 Segala dokumen selain dari yang disebut di dalam seksyen 57 ialah dokumen persendirian.
- Salinan diperakui bagi dokumen awam
- s 59 Tiap-tiap pegawai awam yang mempunyai dalam jagaannya sesuatu dokumen awam yang mana-mana orang mempunyai hak untuk memeriksa hendaklah memberi orang itu, apabila diminta, suatu salinan dokumen itu apabila fi di sisi undang-undang baginya dibayar, berserta dengan suatu perakuan, yang ditulis di kaki salinan itu, bahawa ia adalah salinan yang benar bagi dokumen itu atau bahagiannya, mengikut mana-mana yang berkenaan, danperakuan itu hendaklah ditarikhkan serta ditandatangani oleh pegawai itu dengan nama dan jawatan rasminya, dan hendakJah dimeteraikan bilamanapegawai itu dibenarkan oleh undang-undang menggunakan sesuatu meterai, dan salinan yang diperakui sedemikian hendaklah dipanggil salinan diperakui.
- Huraian — Mana-mana pegawai yang diberikan kuasa untuk menyerahkan salinan itu dalam perjalanan biasa tugas rasminya hendaklah disifatkan mempunyai jagaan ke atas dokumen itu dalam pengertian seksyen ini. r.
- 752 KelantanNo. 9 Tahun.2002 ' • t-
- Pembuktian dokumen dengan pengemukaan salinan diperakui ■ > j ■
- s 60 Salinan yang diperakui mengikut cara yang dinyatakan da]ain seksyen 59 boleh dikemukakan bagi membuktikan kandungan dokumCn’ - ■ awam atau bahagian dokumen awam itu yang ia berupa seb^gaj/. H salinannya. .
- Pembuktian dokumen rasmi tertentu L
- s 61 (1) Dokumen awam yang berikut bolehlah dibuktikan seperti ’■ berikut— ... /
- (a) akta, perintah ataupemberitahuan Kerajaan Persekutuan ' ■ • atau mana-mana Kerajaan Negeri di dalam mana-mana jabatannya- •’. ’ %
- (i) melaluirekodjabatan itu yang diperakui oleh ketua '■ jabatan itu masing-masing; .., £
- (ii) oleh Menteri dalam hal KerajaanPersekutuan, dan . r oleh Menteri Besar atau Ketua Menteri, Menteri :
- Negeri (jika ada), atau Setiausaha Kerajaan Negeri < dalam hal Kerajaan Negeri; atau ; !■
- (iii) melalui apa-apa dokumen yang berupa sebagai dicetak dengan kuasa Kerajaan yang berkenaan; ’ g
- (b) prosiding Parlimen atau badan perundangan mana-mana j
- Negeri. melalui minit mesyuarat badan itu, atau melalui j
- Akta Parlimen, Ordinan, Enakmen atau ringkasan yang ■ disiarkan atau, melalui salinan yang berupa sebagai dicetak dengan kuasa Kerajaan yang berkenaan;
- (c) prosiding sesuatu badan perbandaran, lembaga bandaran atau pihak berkuasa tempatan yang lain di Malaysia, melalui suatu salinan prosiding itu yang diperakui oleh • penyimpannya yang sah, atau melalui suatu buku bercetak yang berupa sebagai diterbitkan dengan kuasa badanitu;
- (d) tindakan Eksekutif atau prosiding badan perundangan sesuatu negara asing, melalui Warta yang disiarkan dengan kuasanya atau yang biasanya diterima di negara itu sebagai sedemikian, atau melalui salinan yang diperakui di bawah meterai negara itu atau pemerintah berdaulat, atau melalui suatu pengiktirafan mengenainya dalam sesuatu Ordinan atau Akta Malaysia; r
- •;;:■ . enakmen keterangan mahkamah syariah 2002 753
- . ’- ■ (e) dokumen awam daripada apa-apa jenis lain di sesuatu
- :’ i . • negara asing, melalui dokumen asal atau melalui salinan yang diperakui oleh penyimpannya yang sah, berserta
- :•;/ : : suatu perakuan yang dimeterai dengan meterai notari
- ■ . .= •;• awam atau pegawai konsul Malaysia bahawa salinan itu
- , diperakui dengan sewajarnya oleh pegawai yang
- •, .' .•; • mempunyai jagaan yang sah ke atas dokuman asal itu
- ■ dan apabila sifat dokumen itu dibuktikan mengikut
- ■ •;_• V undang-undang negara asing itu.
- • •_ Anggapan tentang Dokumen
- Anggapan tentang ketulenan salinan diperakui
- . £2. (1) Mahkamah hendaklah menganggap sebagai tulen tiap-tiap dokumen yang berupa sebagai suatu perakuan, salinan diperakui atau dokumen lain yang ditetapkan oleh undang-undang boleh diterima sebagai keterangan mengenai apa-apa fakta tertentu, dan yang berupa sebagai diperakui dengan sewajamya oleh mana-mana pegawai kerajaan di dalam atau di luar Malaysia yang diberi kuasa dengan sewajamya bagi maksud itu:
- ;■ ■•■ Dengan syarat bahawa dokumen itu adalah pada matannya mengikut bentuk dan berupa sebagai disempumakan mengikut cara y ang
- • diarahkan oleh undang-undang bagi maksud itu.
- (2) Mahkamah hendaklah juga menganggapbahawamana-mana pegawai yang olehnya mana-mana dokumen sedemikian berupa sebagai ditandatangani atau diperakui telah memegang, pada masa ia
- ; menandatanganinya, jawatan rasmi yang dinyatakannya di dalam dokumen itu.
- Anggapan tentang dokumen yang dikemukakan sebagai rekod keterangan
- s 63 Bilamana dikemukakan di hadapan mana-mana Mahkamah mana- mana dokumen yang berupa sebagai suatu rekod atau memorandum mengenai keterangan atau mengenai mana-mana bahagian keterangan yang telah diberikan oleh saksi dalam sesuatu prosiding kehakiman atau. di hadapan mana-mana pegawai yang diberi kuasa oleh undang- undang untukmengambil keterangan itu, atau yang berupa sebagai suatu r.
- 754 Kelantan No. 9 Tahun 2002 iqrar oleh mana-manabanduan atau orang tertuduh, yang telah diambH mengikut undang-undang dan yang berupa sebagai ditandatangaiij oleh mana-mana Hakim, Hakim Mahkamah Tinggi, Hakim Mahkarnah
- Seksyen, atau Majistret atau oleh mana-manapegawai sedemikian yapg’’ disebut terdahulu, maka Mahkamah hendaklah menganggap bahawa-_
- (a) dokumen itu adalah tulen;
- (b) apa-apa pemyataan yang berupa sebagai dibuat oleh orang yang menandatanganinya tentang hal keadaan yang dalamnya ' ia diambil, adalah benar; dan
- (c) keterangan, pemyataan atau iqrar itu telah diambil dengan sewajamya.
- Anggapan tentang Warta, akhbar dsb.
- s 64 Mahkamah hendaklah menganggap ketulenan tiap-tiap dokumeh yang berupa sebagai Warta Kerajaan Persekutuan atau mana-mana
- KerajaanNegeri, atau berupa sebagai akhbar ataujumal dantiap-tiap dokumen yang berupa sebagai dokumen yang diarahkan oleh mana- mana undang-undang supaya disimpan oleh mana-mana orang, jika dokumen itu disimpan pada matannya mengikut cara yang dikehendaki oleh undang-undang dan dikemukakan daripada jagaan yang-patut.
- Anggapan tentang peta atau pelan yang dibuat dengan kuasa
- Kerajaan
- s 65 Mahkamah hendaklah menganggap bahawa peta atau pelan yang berupa sebagai dibuat dengan kuasa Kerajaan Persekutuan atau mana- mana Kerajaan Negeri telah dibuat sedemikian dan adalah tepat.
- Anggapan tentang koleksi undang-undang dan laporan keputusan
- s 66 Mahkamah hendaklah menganggap ketulenan tiap-tiap buku yang berupa— (a) sebagai dicetak atau diterbitkan di bawah kuasa Kerajaan mana-mana negara dan sebagai mengandungi apa-apa undang-undang negara itu; atau (b) sebagai mengandungi laporan atau keputusan mahkamah negara itu. r.
- ■ ENAKMENKETERANGANMAHKAMAHSYARIAH2002 755
- ■" /^agapan tentang surat kuasa wakil
- • y -Mahkamah hendaklah menganggap bahawa tiap-tiap dokumen
- *'aberupa sebagai surat kuasa wakil, dan sebagai telah disempumakan j^adapandan disahkan oleh Hakim atau pegawai konsul Malaysia telah disempumakan dan disahkan sedemikian.
- ^pagapan tentang salinan diperakui bagi rekod kehakiman negara
- 'asing/
- s 68 Mahkamah boleh menganggap bahawa mana-mana dokumen yang berupa sebagai salinan diperakui bagi mana-mana rekod kehakiman riiana-ihananegaraasingadalahtulendantepatjika dokumen itu berupa sebagai diperakui dengan apa-apa cara yang diperakui oleh mana-mana wakil Yang di-Pertuan Agong di dalam atau bagi negara itu sebagai carayang biasanya dipakai di dalam negara itu bagi pemerakuan salinan rekod kehakiman.
- Anggapan tentang buku, peta, dan carta
- s 69 Mahkamah boleh menganggap bahawa mana-mana buku yang boleh dirujuk olehnya untuk mendapatkan maklumat mengenai Hukum
- Syarakataumengenaiapa-apaperkara yang berkepentingan awam atau berkepentingan am, dan bahawa mana-mana peta atau carta yang disiarkan yang pemyataan mengenainya adalah fakta relevan dan yang dikemukakan untuk pemeriksaannya, telah ditulis dan disiarkan oleh orang yang olehnya pada masa dan di tempat di mana ia berupa sebagai telah ditulis atau disiarkan.
- Anggapan tentang perutusan telegraf
- s 70 Mahkamah boleh menganggap bahawa sesuatu perutusan yang dihantar dari sesuatu pejabat telegraf kepada orang yang kepadanya perutusan itu berupa sebagai ditujukan adalah bersamaan dengan perutusan yang telah diserahkan untuk dihantar dipejabatyangdarinya perutusan itu berupa sebagai telah dihantar, tetapi Mahkamah tidak boleh membuat apa-apa anggapan tentang orang yang olehnya perutusan itu telah diserahkan untukpenghantaran.
- 756 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- Anggapan tentang penyempurnaan wajar, dsb. dokumen yang dikemukakan ' • -• .
- s 71 Mahkamah hendaklah menganggap bahawa tiap-tiap dokumen yang telah diminta dan tidak dikemukakan, seteiah notis supaya mengemukakannya diberikan di bawah seksyen 53, telah diakusaksi ? disetem dan disempumakan mengikut cara yang dikehendaki'6]eh: ■ undang-undang. ; ’.?T.?
- BahagianIH
- PENGEMUKAAN DAN KESAN KETERANGAN
- Bab 1 . BEBAN MEMBUKTIKAN ■ ■ ." J
- Beban untuk mengemukakan keterangan dalam kes mal
- s 72 Beban untuk mengemukakan keterangan dalam sesuatu kes mal terletak pada orang yang mengatakan atau menegaskan sesuatu fakta
- (al-muddaii) dan orang yang mengangkat sumpah untuk menafikah atau mempertikaikan sesuatu fakta (al-Mudd' a’alaih).
- Beban membuktikan
- s 73 (1) Sesiapa yang berhasrat supaya mana-mana Mahkamah memberikan penghakiman tentang apa-apa hak atau tanggungan di sisi undang-undang yang bergantung kepada kewujudan fakta yang ditegaskan olehnya, mestilah membuktikan bahawa fakta itu wujud. (2) Apabila seseorang terikat untuk membuktikan kewujudan apa-apa fakta, maka dikatakan bahawa beban membuktikan terletak pada orang itu.
- MISALAN
- A berhasrat supaya mahkamahmemberi penghakiman supaya B dihukum kerana sesuatu jenayah yang dikatakan oleh A telah dilakukan oleh B.
- A mesti membuktikan bahawa Btelah melakukan jenayah itu. pada siaPa letaknya beban membuktikan
- 74; Bebah membuktikandalamsesuatuguamanatauprosiding terletak pada brang yahg akan gagal jika tiada apa-apa keterangan langsung jiberikan oleh mana-mana pihak.
- Bĕbari membuktikan tentang fakta tertentu
- s 75 Beban membuktikan tentang apa-apa fakta tertentu terletak pada prang'yang berkehendakkan Mahkamah mempercayai tentang
- MISALAN
- A berhasrat supaya mempercayai bahawa pada masa yang berkenaan itu dia berada di suatu tempat lain.
- Dia mestilah membuktikannya.
- Bĕban membuktikan fakta yang perlu dibuktikan untuk menjadi keterangan boleh diterima
- 76 Beban membuktikan apa-apa fakta yang perlu dibuktikan untuk membolehkan mana-mana orang memberikan keterangan mengenai apa- apa fakta yang lain, terletak pada orang yang berhasrat memberikan kĕterangan itu.
- ■\’ MISALAN
- (a) A berhasrat untuk membuktikan marad al-maut yang dibuat oleh B,
- A mestilah membuktikan marad al-maut itu dan kematian B.
- (b) A berhasrat untuk membuktikan dengan keterangan sekunder kandungan suatu dokumen yang telah hilang.
- A mestilah membuktikan bahawa dokumen itu telah hilang.
- Beban membuktikan bahawa kes orang tertuduh termasuk dalam kecualian am
- s 77 Apabila seseorang dituduh atas apa-apa kesalahan, maka beban membuktikan kewujudan hal keadaan yang menjadikan kes itu termasuk dalam mana-mana kecualian am yang dibenarkan oleh Hukum Syarak
- . dan mana-mana undang-undang bertulis yang berkuat kuasa di Mahkamah Syariah di Negeri Kelantan terletak padanya, dan
- Mahkamah hendaklah menganggapkan hal keadaan tersebut sebagai tidak ada.
- 758 Kelantan No. 9 Tahun 2002 ,
- MISALAN
- (a) A dituduh bersekedudukan dengan B. - /.
- Pendakwa mengemukakan keterangan untuk menunjukkan bahau'
- A telah menceraikan B, isterinya.
- A mendakwa bahawa dia dipaksa menceraikan isterinya.
- Beban membuktikan bahawa dia dipaksa terletak padanya.
- (i) C dituduh melakukan persetubuhan secara haram dengan D. ' :.
- Cmendakwa bahawa dia telah berkahwin dengan D di negara asino
- Beban membuktikan bahawa perkahwinan itu berlaku terletak pada C.
- Beban membuktikan fakta yang diketahui secara khusus
- s 78 Apabila mana-mana fakta diketahui secara khusus oleh mana-mana orang, maka beban membuktikan fakta itu terletak padanya.
- MISALAN ■■■
- Apabila seseorang melakukan sesuatu perbuatan dengan suatu niat selain daripada niat yang dibayangkan oleh sifat dan hal keadaan perbuatan itu, maka- beban membuktikan niat itu ialah terletak padanya.
- Beban membuktikan kematian orang yang diketahui masih hidup dalam masa tiga puluh tahun
- s 79 Apabila soalnya ialah sama ada seseorang itu masih hidup atau telah mati, dan dibuktikan bahawa orang itu masih hidup dalam masa tiga puluh tahun, maka beban membuktikan yang dia telah mati terletak pada orang yang menegaskannya.
- Beban membuktikan bahawaseseorangyang tidak didengarkhabar mengenainya selama empat tahun masih hidup
- s 80 Apabila soalnya ialah sama ada seseorang itu masih hidup atau telah mati, dan dibuktikan bahawa tiada apa-apa khabar telah didengar mengenainya selama empat tahun oleh orang yang sepatutnya mendengar khabar mengenainya jika dia masih hidup, maka beban membuktikan yang dia masih hidup beralih kepada orang yang menegaskannya.
- ENAKMENKETERANGANMAHKAMAHSYARIAH2002 7 59 geban membuktikan tentang pemunyaan gj Apabila soalnya ialah sama ada mana-mana orang ialah pemunya a-apajua benda yang dibuktikan sebagai ada dalam miliknya, beban
- . J '^embuktikan bahawa dia bukanlah pemunya benda itu terletak pada oranCT yanĕ menegaskan bahawa dia bukan pemunyanya.
- ' ^iahkamah boleh menganggap kewujudan fakta tertentu
- •' 82. Mahkamah boleh menganggap kewujudan apa-apa fakta yang
- '• diTikirkannya mungkin telah berlaku, setelah mengambil perhatian akan
- ■ pĕijalanan biasa kejadian semula jadi, kelakuan manusia, dan urusan awam dan persendirian, dalam hubungannya dengan fakta kes yang
- 'tertĕntii.
- MISALAN
- Mahkamah boleh mengganggap—
- (n) bahawa tindakan kehakiman dan tindakan rasmi telah dilaksanakan mengikut aturan;
- (b) bahawa perjalanan biasa urusan telah diikuti dalam hal-hal tertentu.
- Bab 2 ■ SAKSI
- Siapa yang boleh memberi keterangan sebagai saksi
- s 83 (1) Tertakluk kepada peruntukan seksyen ini, semua orang
- Islam adalah kompeten untuk memberikan syahadah atau bayyinah sebagaisaksi dengansyaratbahawamereka adalah laqil, baligh, adil, mempunyai ingatan yang baik dan tidak berprasangka.
- Huraian — Seseorang Islam adalah disifatkan ‘adil jika dia menunaikan obligasi agamanya, melaksanakan kewajipan agama yang ditetapkan, menahan diri daripada melakukan dosa besar dan tidak terus menerus melakukan dosa kecil.
- (2) Seorang yang bukan Islam adalah kompeten untuk memberikan bayyinah untuk orang Islam jika keterangannya boleh diterima mengikut Hukum Syarak.
- Huraian — bayyinah seorang pakar bukan Islam terhadap seorang
- Islam boleh diterima, jika dikehendaki.
- 760 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- (3) Seseorang yang tidak ‘adiI ialah kompeten untuk membenj^ bayyinah tetapi tidak kompeten memberi syahadah. /•„ .
- (4) Seseorang yang belum baligh atau seseorang yarig-^L sempuma akal ialah kompeten untuk memberikan bayyinah tetapi tidak kompeten memberikan syahadah.
- Huraian — bayyinah seorang orang belum dewasa dalamTes • kecederaan yang dilakukan oleh beberapa orang belum dewasakeat^ yang lain boleh diterimm dengan syarat bahawa antara mereka tidak perselisihan faham dan mereka berada di tempat kejadian itu.
- (5) Seseorang yang mempunyai ingatan yang lemah atauyano' pelupa atau mengidap hilang ingatan adalah kompeten untuk memberikan bayyinah tetapi tidak kompeten untuk memberikan syahadah.
- (6) Seseorang yang kebolehpercayaannya diragui kerana hubungan baiknya dengan dan mempunyai kepentingan dengan pihak menentang adalah kompeten untuk memberikan bayyinah tetapi tidak kompeten untuk memberikan syahadah.
- (7) Seseorang yang kebolehpercayaannya diragui kerana hubungan buruknya dengan pihak menentang adalah kompeten untuk memberikan bayyinah tetapi tidak kompeten untuk memberikan syahadah.
- Saksi bisu
- s 84 (1) Seseorangsaksiyangtidakdapatbercakapbolehmemberikan bayyinahnya mengikut apa-apa cara yang menjadikannya boleh difahami seperti dengan tulisan atau dengan isyarat. (2) Bayyinah yang disebut dalam subseksyen (1) hendaklah diberikan di dalam Mahkamah terbuka.
- Keterangan suami, isteri, ibubapa, dan anak
- s 85 (1) Keterangan seorang suami terhadap isterinya dan keterangan isteri terhadap suaminya boleh diterima sebagai syahadah dan bayyinah. > :■ ENAKMEN keterangan mahkamah S YARIAH 2002 761 ' (2) Keterangan seorang anak terhadap ibu bapanya dan j^terarigah ibu bapa terhadap anaknya boleh diterima sebagai syaliadah dan bayyi"ah' ’ '■ (3) Keterangan seorang suami bagi isterinya dan keterangan isteri bagi suanunya boleh diterima sebagai bayyinah.
- (4) Keterangan ibu bapa bagi anaknya dan keterangan anak bagi
- ■ ’ ib.ii bapanya boleh diterima sebagai bayyinah.
- Bilangan saksi
- s 86 (1) Dakwaan oleh seseorang yang dikenali sebagai kaya bahawa dia telah menjadi papa tidaklah mencukupi untuk membuktikan
- •• dakwaannya kecuali jika ia disokong oleh keterangan tiga orang saksi lelaki. .. ..
- Huraian — Dalam pemungutan zakat, pengakuan seorang kaya
- • bahawa dia telah menjadi papa tidaklah menjadi bukti yang mencukupi melainkan jika ia disokong oleh keterangan tiga orang saksi lelaki.
- (2) • Dalam hal melihat anak bulan, keterangan seorang lelaki yang
- ‘adil adalah mencukupi untuk membuktikan fakta itu.
- (3) Keterangan seorang lelaki hendaklah menjadi bukti yang mencukupi dalam hal keadaan yang berikut:
- (a) keterangan seorang guru dalam hal yang melibatkan murid sekolah;
- (6) keterangan pakar dalam menilai barang rosak;
- (c) keterangan mengenai penerimaan dan penolakan saksi;
- (d) pemberitahuan mengenai pemecatan wakil;’
- (e) keterangan tentang kecacatan dalam mana barang bagi jualan.
- 762 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- (4) Keterangan seorang perempuan adalah mencukupi urn^ membuktikan apa-apa fakta yang biasanya dilihat oleh atau dalanj pengetahuan seorang perempuan. -
- MISALAN
- Keterangan seorang perempuan yang menyusukan seorang bajj atau keterangan seorang bidan dalam perkara haidh, kelahiran dan penyusuan.
- (5) Kecuali sebagaimana yang diperuntukkan selainnya dalam seksyen ini, keterangan hendaklah diberikan oleh dua orang saksi lelaki atau oleh seorang saksi lelaki dan dua orang saksi perempuan.
- Cara memberikan keterangan
- s 87 (1) Dalam kes mal keterangan hendaklah diberikan oleh plaintif dan defendan dan jika defendan menafikan tuntutan terhadapnya dia hendaklah dikehendaki mengangkatsumpahmengikutHukumSyarak (2) (a) Jika defendan mengangkat sumpah di bawah subseksyen
- (1)
- , tuntutan yang dibuatolehplaintifhendaklahditolak.
- (6) Jika defendan enggan mengangkat sumpah, maka
- Mahkamah bolehlah meminta plaintif mengangkat sumpah dan dengan sumpah itu tuntutannya hendaklah diterima.
- (3) Dalam kes jenayah, keterangan hendaklah diberikan bagi pendakwa dan bagi tertuduh melainkan jika tertuduh mengaku salah.
- Keterangan oleh saksi tunggal dan sumpah plaintif
- s 88 Jika dalam kes mal, plaintif hanya mengemukakan seorang saksi, keterangan saksiituhanyaboleh diterimajikaketerangannya diberikan berserta dengan sumpah plaintif itu.
- MISALAN
- Dalam suatu tuntutan bagi pembayaran balik hutang oleh plaintif terhadap defendan, keterangan seorang saksi yang dikemukakan oleh plaintif yang diberikan beserta dengan sumpah plaintif hendaklah menjadi bukti yang cukup terhadap tuntutannya.
- ■ ■ • ’ ?' enakmen keter angan mahkamah SYARIAH 2002 763
- ' ■' ®AB 3 ‘ • PEMERIKSAAN SAKSI
- Susunau Penĕemu^aan dan pemeriksaan saksi g'9 Susiinan yang mengikutnya saksi dikemukakan dan diperiksa
- '• hendaklah dikawalselia oleh undang-undang dan amalan pada masa ini
- ’ > yan°■ berhubungan dengan tatacara mal dan jenayah yang terpakai bagi
- Mahkamah masing-masingnya, dan sekiranya tiada mana-mana undang-undang sedemikian, menurut budi bicara Mahkamah.
- Mahkamah hendaklah memutuskan tentang kebolehterimaan
- '•;< keterangan
- s 90 (1) Apabila salah satu pihak bercadang hendak memberikan keterangan mengenai apa-apa fakta, Mahkamah boleh bertanyapihak yang bercadang hendak memberikan keterangan itu bagaimana fakta yang dikatakan itu, jika dibuktikan, akan menjadi qarinah', dan
- Mahkamah hendaklah menerima keterangan itu jika difikirkannya bahawa fakta itu, jika dibuktikan, akan menjadi qarinah, dan tidak selainnya.
- (2) Jika fakta yang dicadangkan hendak dibuktikan itu ialah suatu fakta yang keterangan mengenainya boleh diterima hanya setelah sesuatu fakta lain dibuktikan, maka fakta yang akhir disebut itu mestilah dibuktikan sebelum keterangan diberikan mengenai fakta yang mula-mula disebut itu, melainkan jika pihak itu mengakujanji untuk membuktikan fakta itu dan Mahkamah berpuas hati dengan akujanji itu.
- (3) Jika kerelevanan satu fakta yang dikatakan bergantung kepada terbuktinya suatu fakta lain .yang dikatakan terlebih dahulu, maka
- Mahkamah boleh, menurut budibicaranya, sama ada membenarkan keterangan mengenai fakta yang pertama itu diberikan sebelum fakta yang kedua itu dibuktikan, atau menghendaki supaya keterangan diberikan mengenai fakta yang kedua itu sebelum keterangan diberikan mengenai fakta yang pertama itu.
- 764 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- MISALAN ‘
- («) Adalah dicadangkan untuk membuktikan suatu pemyataan menoe • r suatu fakta relevan yang telah dibuat oleh seseorang yang dikataj^ telah mati, iaitu pernyataan yang ialah garinah di bawa|) seksyen20. .
- Fakta bahawa orang itu telah mati mestilah dibuktikan oleh oraa' yang bercadang hendak membuktikan pernyataan itu sebelu^ keterangan diberikan mengenai pernyataan itu.
- (*) Adalah dicadangkan untuk membuktikan kandungan suatu dokumeii ’ - yang dikatakan telah hilang dengan mengemukakan suatu salinannya.
- Fakta bahawa dokumen asal itu telah hilang mestilah dibuktikan oleh orang yang bercadang hendak mengemukakan salinan itu • sebelum salinan itu dikemukakan. ' : •
- Pemeriksaan utama, pemeriksaan balas dan pemeriksaan semula
- s 91 (1) Pemeriksaan seseorang saksi oleh pihak yang memanggilnya adalah disebut pemeriksaan utamanya. -. . (2) Pemeriksaan seseorang saksi oleh pihak menentang adalah disebut pemeriksaan balasnya. (3) Jika seseorang saksi telah diperiksa balas dan kemudiannya diperiksa oleh pihak yang telah memanggilnya, maka pemeriksaan itu adalah disebut pemeriksaan semulanya.
- Susunan pemeriksaan dan arahan mengenai pemeriksaan semula
- s 92 (1) Saksi-saksi hendaklah mula-mulanya diperiksa secara utama, kemudiannya, diperiksa balas jika dikehendaki sedemikianolehpihak menentang, kemudiannya pula, diperiksa semula jika dikehendaki sedemikian oleh pihak yang telah memanggil mereka. (2) Pemeriksaan dan pemeriksaan balas mestilah berhubungan dengan fakta relevan, tetapi pemeriksaan balas tidak perlu dihadkan kepada fakta yang telah diberikan sebagai keterangan oleh saksi itu dalam pemeriksaan utamanya. (3) Pemeriksaan semula hendaklah tertumpu kepada penghuraian perkara yang disebut dalam pemeriksaan balas; dan jika, dengan kebenaran Mahkamah, perkara baru dikemukakan dalam pemeriksaan semula, maka pihak menentang boleh selanjutnya memeriksa balas atas perkara itu.
- •5
- ’■. (4) Mahkamah boleh dalam segala hal membenarkan seseorang
- ‘^aksi dipanggil semula sama ada untuk pemeriksaan utama selanjutnya t ■atau untuk pemeriksaan balas selanjutnya, dan jika Mahkamah
- „mhen'arkan sedemikian, makapihak-pihakmempunyaihakmasing- iiiasing untuk membuat pemeriksaan balas selanjutnya dan pemeriksaan
- 'sĕmula selanjutnya.
- Peineriksaan balas orang yang dipanggil untuk mengemukakan apa-apa dokumen
- s 93 Seseorang yang disaman supaya mengemukakan sesuatu dokumen
- . / tidaklah menjadi seorang saksi semata-mata oleh sebab dia
- ‘ . mĕngemukakan dokumen itu, dan dia tidak boleh diperiksa balas melainkan jika dan sehingga dia dipanggil sebagai saksi.
- • Saksi-saksi berkenaan dengan watak
- • 94. Saksi-saksi berkenaan dengan watak boleh diperiksa balas dan diperiksa semula.
- Soalan memimpin
- s 95 Apa-apa soalan yang menyarankanjawapan yang hendak atau yang dijangka akan didapati oleh orang yang mengemukakannya atau apa-apa soalan yang menyarankan fakta yang dipertikaikan yang tentangnya saksi itu dikehendaki memberikan keterangan, adalah disebut soalan memimpin.
- Bila soalan memimpin tidak boleh ditanya
- s 96 (1) Soalan memimpin tidak boleh, jika dibantah oleh pihak menentang, ditanya di dalam pemeriksaan utama atau dalam pemeriksaan semula, kecuali dengan kebenaran Mahkamah. (2) Mahkamah hendaklah membenarkan soalan memimpin tentang perkara permulaan atau yang tak dipertikaikan, atau perkara yang pada pendapatnya telah terbukti dengan secukupnya.
- 766 Kelantan No. 9 Tahun 2002 . •.','
- Bila soalan memimpin boleh ditanya
- s 97 (1) Soalan memimpin boleh ditanyadalampemeriksaanba]'- tertakluk kepada syarat-syarat yang berikut: ’
- (a) soalan itu tidakboleh mengandungi perkataanyangsak- itu dikehendaki memperkatakan balik; dan •..._■■••
- (b) soalan itu tidak boleh menganggap fakta yang belurh terbukti telah terbukti atau menganggap bahawajawapan tertentu telah diberikan berlawanan dengan fakta itu '
- (2) Mahkamah boleh, menurut budi bicaranya, melarang soalan memimpin daripada dikemukakan kepada saksi yang menunjukkari kecenderungan yang kuat atau berat sebelah memihak kepada pihak yang memeriksa balas.
- Keterangan tentang perkara yang bertulis
- s 98 Mana-mana saksi boleh ditanya semasa dalam pemeriksaan sama ada apa-apa kontrak, pemberian atau pelupusan lain akan harta yang tentangnya dia memberikan keterangan tidak terkandung dalam sesuatu dokumen, dan jika dia mengatakan ada, atau jika dia hampir-hampir hendak membuat apa-apa pemyataan tentang kandungan apa-apa dokumen yang, pada pendapat Mahkamah, patut dikemukakan, maka pihak menentang boleh membantah terhadap pemberian keterangan itu sehingga dokumen itu dikemukakan atau sehingga terbukti fakta yang memberi hakkepada pihak yang telah memanggil saksi itu untuk memberikan keterangan sekunder mengenainya.
- Huraian —Seseorang saksi boleh memberikan keterangan lisan meneenai pemyataan yang telah dibuat oleh orang lain mengenai kandungan dokumen jika pernyataan itu dengan sendirinya ialah fakta relevan.
- MISALAN
- Soalnya ialah sama ada A telah menyerang B.
- C mendeposkan bahawa dia telah mendengar A berkata kepada D:
- "B telah menulis surat menuduh saya mencuri dan saya akan membalas dendam terhadapnya". Pemyataan itu adalah relevan sebagai menunjukkan motifserangan A itu dan keterangan boleh diberikan mengenai pemyataan itu walaiipun tiada keterangan lain diberikan berkenaan mengenai sural itu.
- :■ -.' ■ ENAKMEN keterangan mahkamah SYARIAH 2002 767
- ‘ -L-cmn balas tentang pernyataan bertulis yang dahulu pemer,K:’
- - Nl Seseorang saksi boleh diperiksa balas tentang pemyataan
- ' i van° dibuat olehnya secara bertulis atau yang diubah ke dalam
- “ ■ k bertulis, dan yang relevan kepada perkara-perkara yang
- ‘• • Isoalkan dalam guaman atau prosiding yang dalamnya dia diperiksa
- ■ itu tanpa tulisan itu ditunjukkan kepadanya atau dibuktikan; tetapi
- ' -k' dimaksudkan untukmenyangkal saksi itu dengan tulisan itu, maka
- • sebelu.m tulisan itu boleh dibuktikan, perhatian saksi itu mestilah
- ■ <•diaralikan kepada mana-mana bahagian tulisan itu yang hendak
- ■.digunakanbagi maksudmenyangkalnya.
- (2) Jika seseorang saksi, apabila diperiksa balas tentang pernyataan lisan dahulu yang dibuat olehnya yang relevan kepada perkarayang dipersoalkan dalam guaman atau prosiding yang dalamnya
- : ; dia diperiksa balas itu dan yang tak konsisten dengan testimoni yang sedang diberinya, tidak mengaku dengan nyata bahawa dia telah membuat peryataan itu, maka bukti bolehlah diberikan yang dia telah sebenamya membuat pemyataan lisan itu, tetapi sebelum bukti boleh
- ’ diberikan hal keadaan pemyataan yang dikatakan itu, yang cukup untuk
- • menentukan kejadian tertentu itu, hendaklah disebut kepada saksi itu, dan dia mestilah ditanya sama ada dia telah membuat pemyataan itu atau tidak.
- Soalan yang sah dalam pemeriksaan balas
- s 100 Apabila seseorang saksi boleh diperiksa balas, maka dia bolehlah, sebagai tambahan kepada soalan yang disebut terdahulu daripada ini, ditanya apa-apa soalan yang cenderung— (n) menguji ketepatannya, kebenarannya atau ; • kebolehpercayaannya; (i>) menentukan siapa dia dan apakah taraf hidupnya; atau (c) melemahkan kebolehpercayaannya dengan mencela wataknya, walaupun jawapan kepada soalan itu mungkin secara langsung atau taklangsung, cenderung melibatkannya dalam jenayah atau boleh mendedahkan atau mungkin secara langsung atau tak langsung cenderung mendedahkannya kepada sesuatu penalti atau pelucuthakan.
- 768 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- Mahkamah akan memutuskan bila soalan hendak ditanya danby. saksi boleh dipaksa menjawab \
- s 101 (1) Jika apa-apa soalan adalah berhubungan dengan sesuatl] perkara yang tak relevan dengan guaman atau prosiding itu, kecuali setakat yang soalan itu menyentuh kebolehpercayaan saksi itu deno^ mencela wataknya, makaMahkamah hendaklah memutuskan samaada saksi itu boleh dipaksa menjawab soalan itu atau tidak, dan Mahkamah boleh, jika difikirkannya bahawa saksi itu tidak patut dipaksa menjawab soalan itu, mengingatkan saksi itu bahawa dia tidak terpaksa menjawabnya. : ; ■/,? (2) Pada menjalankan budi bicaranya, Mahkamah hendaklah mengambil perhatian akan perkara yang berikut:
- (n) soalan itu adalah wajarjika ia sedemikian rupa sehingga kebenaran tohmahan yang dibayangkan olehnya itu akan menyentuh dengan serius pendapat Mahkamah tentang kebolehpercayaan saksi itu atas perkara yaug dinyatakan;
- (Z?) soalan itu adalah tak wajar jika tohmahan yang dibayangkan olehnya itu adalah berhubungan dengan perkara-perkara yang telah berlaku sebegitu lama dahulu atau yang bersifat sedemikian sehingga kebenaran tohmahan itu tidak akan menyentuh atau akan menyentuh sedikit sahaja pendapat Mahkamah tentang kebolehpercayaan saksi itu atas perkara yang dinyatakan;
- (c) soalan itu adalah tak wajar jika terdapat ketakseimbanganbesarantara kepentingan tohmahan yang dibuat terhadap watak saksi itu dengan kepentingan keterangannya;
- (d) Mahkamah boleh,jika difikirkannya patut, mengambil kesimpulan daripada keengganan saksi itu untuk menjawab bahawa jawapan itu, jika diberikan, tidak akan memberikan faedah kepadanya.
- Soalan tidak boleh ditanya tanpa alasan yang munasabah
- s 102 Tiada apa-apa soalan seperti yang disebut dalamseksyen 101 boleh ditanya melainkan jika orang yang bertanya itu mempunyai alasan yang munasabah bagi memikirkan bahawa tohmahan yang dibayangkan oleh soalan itu betul-betul berasas. ■ ’ enakmen keterangan m ahkamah SYARIAH 2002 7 69
- MISALAN l" " • *
- I ' (fl) Seorang Peguam Syarie diberitahu oleh seorang Peguam Syarie yang
- I . -G " lain atau sumber yang boleh dipercayai bahawa seorang saksi penting
- | •?- ■_.< • *■ iaiah penjudi profesional. Ini adalah suatu alasan yang munasabah untuk
- L• _• ■ ’- menanyakan saksi itu sama ada dia seorang penjudi profesional.
- | '
- ■ (/>) Seorang Peguam Syarie diberitahu oleh seseorang di dalam Miahkamah z bahawaseorangsaksipentingialahseorangpenjudiprofesional.Apabila disoal oleh Peguam Syarie itu, pemberitahu itu memberikan sebab-sebab
- [ ■ ■ "■■■ - ‘ yang memuaskan hati bagi pemyataannya itu. Ini adalah suatu alasan
- ’ . .. yang munasabah untuk menanyakan saksi itu sama ada dia seorang
- ■■, ■ •' ■ ••' penjudi profesional.
- ' (c) Seorang saksi yang tidak diketahui apa-apa pun mengenainya, ditanya secara rambang sama ada dia seorang penjudi profesional. Dalam hal
- ■ ini, tidak ada alasan yang munasabah untuk menanya soalan itu.
- (d) Seorang saksi yang tidak diketahui apa-apa pun mengenainya, apabila
- '■ . disoal tentang cara hidup dan mata pencariannya memberikan jawapan yangtakmemuaskanhati.Inibolehmenjadisuatualasanyangmunasabah untuk menanyakan saksi itu sama ada dia seorang penjudi profesional.
- Tatacara Mahkamah sekiranya soalan ditanya tanpa alasan yang munasabah
- s 103 Jika Mahkamah berpendapat bahawa mana-mana soalan seperti yang disebut dalam seksyen 101 telah ditanya tanpa alasan yang munasabah, makaMahkamahbolehjikasoalan itu telah ditanya oleh seorang Peguam Syarie, melaporkan hal keadaan kes itu kepada
- Jawatankuasa Kelayakan dan Tatatertib Peguam Syarie Negeri Kelantan yang kepadanya Peguam Syarie itu tertakluk dalam menjalankan profesionnya.
- ; Soalan lucah dan bersifat skandal
- s 104 Mahkamah boleh melarang apa-apa soalan atau pertanyaan yang disifatkannya sebagai lucah atau bersifat skandal, walaupun soalan atau pertanyaan itu mungkin ada hubungan dengan soalan-soalan yang ada dihadapanMahkamah.melainkanjikasoalanataupertanyaan ituadalah berhubungan dengan fakta persoalan atau dengan perkara yang perlu diketahui untuk menentukan sama ada fakta persoalan itu wujud atau tidak.
- 770 Kelantan No. 9 Tahun 2002 • ;
- SoaJan yang bertujuan menghina atau menggusarkan :
- s 105 Mahkamah hendaklah melarang apa-apa soalan yang ternya< f padanya bertujuan menghina atau menggusarkan, atau apa-apa soa]^ yang, walau pun dengan sendirinya adalah wajar, ternyata pa(ja
- Mahkamah berbentuk menyinggung dengan tak wajar.
- Penyingkiran keterangan untuk menyangkal jawapan kepada soalan yang menguji kebenaran
- s 106 Apabila seseorang saksi telah ditanya dan telah menjawab apa-apa soalan yang releven kepada siasatan itu hanya setakat yano ia cenderung melemahkan kebolehpercayaannya dengan mencela. wataknya, tiadaketerangan boleh diberikan bagi menyangkalnya; tetapj jika dia memberikan jawapan palsu, maka dia boleh kemudiannya dipertuduhkan kerana memberikan keterangan palsu:
- Kecualian 1—Jika seorang saksi ditanya sama ada dia dahulunya telah disabitkan atas apa-apa jenayah dan dia menatikannya, maka keterangan boleh diberikan mengenai sabitannya yang dahulu itu.
- Kecualian 2 — Jika seorang saksi ditanya apa-apa soalan yang boleh mencabarkesaksamaannyadan dia menjawab dengan menafikan fakta-fakta yang disarankan itu, maka dia boleh disangkal.
- MISALAN
- (n) Seorang saksi ditanya sama ada dia pemah dibuang kerja kerana kecurangan. Dia menafikannya.
- Keterangan diberikan untuk menunjukkan bahawa dia pemah dibuang kerja kerana kecurangan. . ’■
- Keterangan itu tidak boleh diterima.
- (b) A menegaskan bahawa pada suatu hari tertentu dia telah melihat B di
- Melaka. A ditanya sama ada dia sendiri berada di Pulau Pinangpadahari itu. Dia menafikannya.
- Keterangan diberikan bagi menunjukkan bahawa A berada di Pulau
- Pinang pada hari itu.
- Keterangan itu boleh diterima, bukan untuk menyangkal A atas suatu fakta yang menyentuh kebolehpercayaannya tetapi untuk menyangkal fakta yang dikatakan bahawa B telah dilihat di Melaka pada hari yang berkenaan itu.
- , A ditanya sama ada dia pernah berkata bahawa dia akan membalas dendam terhadap B yang terhadapnya dia memberikan keterangan. Dia menatikannya.
- Dia boleh disangkal atas alasan bahawa soalan itu cenderung mencabar kesaksamaannya.
- ^alan °Ieh pihak kepada saksinya sendiri
- 107 Mahkamah boleh, menurut budi bicaranya, membenarkan orang anariiemanggil seseorang saksi mengemuka apa-apa soalan kepadanya yan’ boleh dikemukakan dalam pemeriksaan balas oieh pihak
- . menentang.
- Mencabar kebolehpercayaan saksi
- s 108 Kebolehpercayaan seseorang saksi boleh dicabar dengan cara yang berikut oleh pihak menentang atau, dengan izin Mahkamah, oleh pihakyang memanggilnya:
- 7 •: - («) dengan keterangan yang diberikan oleh orang yang menyatakan bahawa mengikut pengetahuan mereka tentang saksi itu mereka mempercayai bahawa saksi itu tidak boleh dipercayai;
- • -00 dengan membuktikan bahawa saksi itu telah disogok, atau telah menerima tawaran sogokan, atau telah menerima apa-apa dorongan rasuah yang lain untuk memberikan keterangannya;
- (c) dengan membuktikan pemyataan dahulu yang takkonsisten dengan mana-mana bahagian keterangannya yang boleh disangkal.
- Huraian — Seseorang saksi yang mengatakan bahawa seorang saksi lain tidakbolehdipercayai tidak boleh, dalam masa pemeriksaan utamanya, memberikan sebab dia mempercayai sedemikian, tetapi dia boleh ditanya sebab-sebabnya dalam pemeriksaan balas, dan jawapan yang diberikannya itu tidak boleh disangkal, walaupun.jikajawapan itu palsu, dia boleh kemudiannya dipertuduh kerana memberikan keterangan palsu.
- 772 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- Soalan yang cenderung menyokbng keterangan mengenai fai.(' relevan yang boleh diterima -•’•:.
- s 109 Apabila seseorang saksi yang dicadang hendak disbk0no memberikan keterangan mengenai apa-apa fakta relevan, dia boj^ disoal tentang apa-apa hal keadaan lain yang telah dilihatnyapadaa(a:u dekat dengan masa atau tempat yang fakta relevan itu telah berlak jika Mahkamah berpendapat bahawa hal keadaan itu.jikaterbukti^ menyokong testimoni saksi itu tentang fakta relevan yang mengenainya dia memberikan keterangan. ' ’1
- MISALAN
- A, seorang rakan sejenayah, menerangkan hal suatu kesalahan yang dalaninyj dia telah mengambil bahagian. Dia memperihalkan berbagai-bagai kejadiu^ yang tak berkaitan dengan kesalahan itu, yang telah berlaku dalaE perjalanannya ke tempat dan dari tempat di mana kesalahan itu telah dilakukaa
- Keterangan bebas mengenai fakta ini boleh diberikan untuk menyokona keterangannya itu tentang kesalahan itu sendiri.
- Pernyataan dahulu oleh saksi boleh dibuktikan untuk menyokong testimoni yang kemudian tentang fakta yang sama
- s 110 Bagi menyokong testimoni seorang saksi, apa-apa pemyataan dahulu yang dibuat olehnya sama ada secara bertulis atail lisan, atas sumpah, atau dalam percakapan biasa, berhubungan denganfaktayang sama pada atau lebih kurang pada masa fakta itu telah berlaku, ataudi hadapan mana-mana pihak berkuasa yang kompeten di sisi undang-undang untuk menyiasat fakta itu, boleh dibuktikan.
- Perkara yang boleh dibuktikan berkaitan dengan pernyataan terbukti yang ialah qarinah di bawah seksyen 20 atau 21
- s 111 Apabila apa-apa fakta yang ditetapkan sebagai qarinah di bawah seksyen 20 atau 21 terbukti, segala perkara boleh dibuktikan sama ada untuk menyangkal atau menyokong pemyataan itu, atau untuk mencabar atau mengesahkan kebolehpercayaan orang yang telah membuatnya. yang mungkin boleh dibuktikan jika orang itu telah dipanggil sebagai saksi dan telah menafikan kebenaran perkara yang disarankan itu apabila diperiksa balas.
- ■ /iy Seseorang saksi boleh semasa di bawah pemeriksaan
- ■ aatkan semula dengan merujuk kepada mana-mana tulisan yang
- ^h^buat olehnya sendiri pada masa transaksi yang mengenainya
- •® disoal, atau Sejurus sahaja selepasnya hingga difikirkan oleh
- Mahkamah bahawa transaksi itu masih jelas dalam ingatannya pada masaitu.
- ’ ' (2) Saksiitubolehjugamerujukkepadamana-manatulisanyang
- - teiah dibuat oleh mana-mana orang lain dan yang telah dibaca oleh saksi itu dalam masa yang disebut terdahulu, jika, apabila dibacanya,
- ': dia tahu tulisan itu adalah betul.
- • (3) Bilamana saksi itu boleh mengingatkan semula dengan irierujuk kepada apa-apa dokumen, dia boleh, dengan kebenaran
- -• Mahkamah, merujuk kepada salinan dokumen itu:
- . Dengan syarat bahawa Mahkamah puas hati bahawa ada
- • sebab yang mencukupi mengapa naskah asalnya tidak dikemukakan.
- (4). Seseorang pakar boleh mengingatkan semula dengan irierujuk kepada treatis profesional.
- Testimoni tentang fakta yang dinyatakan dalam dokumen yang disebut dalam seksyen 112
- s 113 Seseorang saksi bolehjuga memberikan keterangan tentang fakta yang disebut dalam mana-mana dokumen sedemikian yang disebut dalam seksyen 112, walaupun dia tidak mempunyai ingatan spesifik tentang fakta itu sendiri, jika dia yakin bahawa fakta itu telah direkodkan dengan betul dalam dokumen itu.
- MISALAN
- Seseorang penyimpan kira-kira boleh memberikan keterangan tentang fakta yang telah direkodkan olehnya dalam buku kira-kira yang biasa disimpan dalam perjalanan urusanjika dia mengetahui bahawa buku kira-kira itu telah disimpan dengan betulnya, walau pun dia telah melupai transaksi-transaksi tertentu yang telah dicatatkannya.
- 774 Kelantan No. 9 Tahun 2002 ; •?
- Hak pihak menentang tentang tulisan yang digunakan un(^ •’ memperingkatkan semula
- ' • ’i-. t"1
- s 114 Apa-apa tulisan yang disebut di bawah seksyen 112 atau ' hendaklah dikemukakan dan ditunjukkan kepada pihak menentang jj^ i ■•■■ dia menghendakinya; pihak itu boleh, jika dia suka, memeriksa saksi itu mengenai tulisan itu. •< :
- Pengemukaan dokumen dan terjemahannya
- - : Ai
- s 115 (1) Seseorang saksi yang disaman untuk mengemukakan sesuaiu •! dokumen hendaklah, jika dokumen itu ada dalam miliknya atau di bawah ? kuasanya, membawa dokumen itu ke Mahkamah walaupun mungkjn ;! ada apa-apa bantahan terhadap pengemukaannya atau kebolehterimaannya. Kesahan apa-apa bantahan sedemikian hendaklah i diputuskan oleh Mahkamah. .] (2) Mahkamah boleh, jika didapati patut, memeriksa dokumĕn ! itu melainkan jika dokumen itu merujuk kepada hal ehwal Negara, atau ’ mengambil keterangan lain bagi membolehkannya menentukan ■"* kebolehterimaan dokumen itu. \: (3) Jika bagi maksud adalah perlu untuk menyebabkan ; apa-apa dokumenditerjemahkan,Mahkamahboleh,jikadifikirkannya ; patut, mengarahkan penterjemah supaya merahsiakan kandungari •; dokumen itu melainkan jika dokumen itu akan dikemukakan sebagai keterangan. . , j
- •!
- Memberikan sebagai keterangan dokumen yang diminta dan dikemukakan setelah notis diberikan i
- s 116 Apabila suatu pihak meminta apa-apa dokumen yang mengenainya pihak yang satu lagi itu telah diberikan notis supaya mengemukakannya, dan dokumen itu dikemukakan dan diperiksa oleh ; pihak yang meminta supaya ia dikemukakan, pihak itu adalah terikat ! untuk memberikannya sebagai keterangan jika pihak yane ! mengemukakannya menghendakinya berbuat demikian dan jika dokumen iturelevan. is aounakan sebagai keterangan dokumen yang enggan j^einukakan setelah notis diberikan
- ' \Apabila suatu pihak enggan mengemukakan sesuatu dokumen
- 1 'a jjg teiah diberikan notis supaya mengemukakannya, dia tidak
- ' bokh kemudiannya menggunakan dokumen itu sebagai keterangan
- ' taripa PersetuJuan YanS satu itu tanpa perintah Mahkamah.
- MISALAN
- 4 mendakwa B atas suatu perjanjian, dan memberi B notis supaya mĕngemukakannya. Pada perbicaraan itu A meminta dokumen itu, dan B
- . • enggan mengemukakannya, memberikan keterangan sekunder mengenai kandungannya. B bercadang hendak mengemukakan dokumen itu sendiri untuk menyangkal keterangan sekunder yang diberikan oleh A itu, atau untuk menunjukkan bahawa perjanjian itu tidak bersetem. Dia tidak boleh berbuat
- J demikian.
- Kuasa Hakim untuk mengemukakan soalan atau memerintahkan pĕngemukaan
- s 118 Hakimboleh, untuk mengetahui atau mendapatkan bukti wajar
- . mengenai fakta relevan, menanya apa-apa soalan yang dihasratinya, dalam apa-apa bentuk, pada bila-bila masa, kepada mana-mana saksi atau pihak, mengenai apa-apa fakta sama ada relevan atau tak relevan; dan boleh memerintahkan supaya dikemukakan apa-apa dokumen atau benda;danmana-manapihakatauejenmereka tidak berhak membuat apa-apabantahan terhadap mana-mana soalan atau perintah sedemikian, atau, tanpa kebenaran Mahkamah, memeriksa balas mana-mana saksi atas apa-apa jawapan yang diberikan dalam menjawab mana-mana soalan itu:
- Dengan syarat bahawa penghakiman itu mestilah berasaskan fakta yang ditetapkan oleh Enakmen ini sebagai qarinah dan dibuktikan dengan sewajamya. r.
- 776 Kelantan No. 9 Tahun 2002 •
- Bab 4 • / • ' ' i.'
- PERHUBUNGAN KHAS BERHUBUNGAN DENGAN TESTIMONISAKSI •;• ■ ■’
- Menentukan bahawa saksi 'adil • .'.
- s 119 Jika seorang saksi telah memberikan keterangannya syahadah dan Hakim mempunyai alasan untuk mempercayai bahau-j dia tidak 'adil, Mahkamah hendaklah memerintahkan supaya saksijlu diperiksa sebagaimana yang diperuntukkan kemudian daripadaini.
- Huraian — Jika didapati oleh Hakim bahawa seorang saksi yang teljj memberikan syahadah tidak boleh dipercayai dia hendaklah menyebabka saksi itu diperiksa untuk menentukan sama ada dia seorang yang ‘adilj^ sebaliknya. . . - ,
- Saksi hendaklah diperiksa melalui pihak yang ada hubungan dengannya
- s 120 Pemeriksaan yang disebut dalam seksyen 119 hendaklah dijalankan melalui pemeriksaan rahsia dan, jika Hakim menghendaki sedemikian, di dalam Mahkamah terbuka melalui pihak-pihak yang ada hubungan dengannya.
- MISALAN ’ ;
- (a) Jika saksi itu seorang murid, dia hendaklah diperiksa melalui gurunyi
- (6) Jika saksi itu seorang anggota tentera, dia hendaklah diperiksa mehlti pegawai pemerintahnya.
- (c) Jika saksi itu seorang awam, ia hendaklah diperiksa melalui seorans pemastautin yang boleh dipercayai yang bermastautin di tempat di mam dia bermastautin.
- Pemeriksaan rahsia
- s 121 (1) Suatupemeriksaanrahsiahendaklahdijalankanmelaluisurai rahsia yang dalamnya ditulis oleh Hakim nama defendan atau tertuduh dan hal perkara tuntutan atau pertuduhan itu, mengikut mana-manayang berkenaan, nama saksi, pengenalannya, keijanya dan tempat tinggalnyi (2) Surat rahsia itu hendaklah dimasukkan ke dalam sampul termeteri dan diserahkan oleh Mahkamah kepada orang yang dilantik sebagai pemeriksa rahsia itu.
- ^aKMEN KETERANGAN MAHKAMAH SYARIAH 2002 7 77
- ) Apabila diterima surat rahsia itu dan selepas dibaca oannya, pemeriksa rahsia itu hendaklah menulis di bawah kan saksi yang dinyatakan dalam surat itu perkataan ‘adil atau n3j<ataan “tidak ‘adii' (jurii), mengikut penilaiannya, dan hendaklah
- ^naan serta-rnerta mengembalikan surat itu kepada Hakim.
- .■ ': (4) Jika surat rahsia itu dikembalikan kepada Hakim dengan
- ‘'kataan “tidak ‘adil” atau “wallahu a 'alam" atau apa-apa perkataan
- 'lain )'anS bermaksud sedemikian tertulis padanya, atau jika tiada a a-apa ditulis padanya, Hakim tidak boleh menerima keterangan saksi itu dan boleh meminta seorang saksi lain dikemukakan.
- Bilangan pemeriksa rahsia
- s 122 Pemeriksaan rahsia itu boleh dijalankan oleh seorang pemeriksa
- : . jahsia atau lebih sebagaimana ditentukan oleh Hakim.
- Pemeriksaan terbuka
- s 123 (1) Hakim boleh memerintahkan supaya seseorang saksi diperiksa di dalam Mahkamah terbuka walaupun saksi itu telah tertakluk kepada pemeriksaan rahsia dan didapati ‘adil oleh pemeriksa rahsia itu.
- (2) Suatupemeriksaanterbukaakanseseorangsaksihendaklah dijalankan oleh pemeriksa rahsia itu di dalam Mahkamah terbuka di
- _•. • hadapan Hakim dalam kehadiran pihak-pihak kepada prosiding itu.
- Testimpni dalam pemeriksaan terbuka menjadi sebahagian daripada syahadah
- s 124 Testimoni seorang saksi dalam pemeriksaan terbuka yang dijalankan di bawah seksyen 123 hendaklah menjadi sebahagian daripada syahadalmya..
- Bila saksi tidak perlu diperiksa
- s 125 Hakim tidak dikehendaki memeriksa mana-mana saksi yang telah diperiksa dan didapati ‘adil di bawah Bahagian ini jika dia menjadi saksi di hadapan Hakim yang sama dalam prosiding yang kemudian dan lat tempoh antara kedua-duaprosiding itu tidak melebihi enam bulan. i
- 778 Kelantan No. 9 Tahun 2002
- Penafian (ta’n) terhadap saksi
- s 126 Apabila mana-mana pihak kepada sesuatu prosidi mengisytiharkan mana-mana saksi pihak menentang sebagai tidak ad^ sama ada sebelum atau selepas pemeriksaan saksi itu di baw^ seksyen 121 atau 123 dengan mengemukakan apa-apa keterangan yano boleh mencegah penerimaan keterangannya, Hakim hendak]^ menghendaki pihak itu membuktikan fakta itu.
- Huraian — Apabila defendan membuktikan bahawa mana-mana sakjj' tidak ‘adil, Hakim hendaklah menolah keterangan saksi itu tetapi jikadetend^ ’ tidak dapat membuktikan faktanya Hakim hendaklah meneruskan pemeriksaaa saksi itu jika dia belum berbuat demikian atau memberikan keputusannya mengikut keterangan jika dia telah menjalankan pemeriksaan itu.
- Apabila dapatan pemeriksa saksi berbeza
- s 127 Jika pemeriksaan saksi di bawah seksyen 121 atau 123 dijalankan oleh dua orang pemeriksa atau lebih dan sebilangan besar pemeriksa itu berpendapat bahawa saksi tidak ‘adil, maka Hakim tidak boleh membuat keputusan berasaskan keterangan saksi itu.
- • Saksi yang mati atau hilang
- s 128 Apabila seorang saksi mati atau hilang selepas memberikan keterangan dalam mana-mana perkara yang berhubungan dengan mu 'amalat, Hakimboleh menjalankan pemeriksaan atas keterangannya dan boleh membuat keputusan berasaskan keterangan itu.
- Bila saksi dikehendaki mengangkat sumpah
- s 129 Jika hal keadaan berkehendakkan sedemikian atau pemeriksaan saksi di bawah Bahagian ini tidak dapat dijalankan dan suatu pihak kepada prosiding itu membuat permohonan kepada Hakim supaya saksi itu mengangkat sumpah sebagai saksi benar bagi menguatkan keterangannya, Hakim hendaklah memerintahkan saksi itu mengangkat sumpah sedemikian dan hendaklah mengingatkan saksi itu bahawa jika dia tidak berbuat demikian keterangannya tidak boleh diterima.
- BabIY
- AM jjukum Syarak
- ' j30 (1) Mana-mana peruntukan atau tafsiran peruntukan di bawah
- ' gnakihen ini yang tak konsisten dengan Hukum Syarak adalah tidak sah setakat yang ia tak konsisten itu.
- (2) Jika terdapat lakuna atau jika apa-apa perkara tidak diperuntukkan dengan nyata oleh Enakmen ini, Mahkamah hendaklah
- Lrnemakai Hukum Syarak.
- \ Pemansuhan
- s 131 Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah 1991 [En. No. 2/91] adalah dimansuhkan.
- JADUAL
- (Subscksyen 3 (3))
- TULISAN DALAM BAHASA ARAB BAGIPERKATAAN DAN UNGKAPAN TERTENTU
- ‘adil —
- ‘aqil — aJ> ^Jill alMuda 'a ‘alaih — alMudda’ii —
- ^pjdl ainil — J^ asyhadu — bayyinah — baligh — fitrah — o iqrar — jiyl jurh — mahjur ‘alaih — mal —
- Ju marad al-maut —
- Mazhab — ma 'tuh
- 780 Kelantan No. 9 Tahun 2002 mua’malat — 21« Le. mumaiyii — nasab — U—j
- Qadi — (^15
- Qarinah — AJJ J*
- Syahadah —
- 'utf — ta'n — wali —
- Wallahu 'a 'dlam — a-LpI aJJIj
- Diluluskan pada 27 Oktober 2002.
- [P.U. Kn. SULIT 666/Jld 1; SUK. (S) D. 200/420/1/Jld. 61.] -
- Mohammad Yusoff bin Hassan,
- Setiausaha,
- Dewan Negeri Kelantan
Version history
| Captured | Language | Official “last updated” | Pages | SHA-256 | File |
|---|---|---|---|---|---|
| 27 October 2026 | Bahasa Melayu | — | 73 | 8e179b2e2d7f | PDF 4.5 MB |
A new version is kept only when the official file changes (different SHA-256 fingerprint). Older versions are never overwritten, so you can see what the text said on an earlier date.
Official source
- Official text (Bahasa Melayu) ↗
- Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia (JKSM) — library copy (library.jksm.gov.my) ↗
Official texts of a legislative or regulatory nature are not protected as literary works (Copyright Act 1987, s 3, definition of “literary work”). A downloaded or printed copy is not a copy of the Gazette and is not evidence of its contents — see the portal's own terms. MyLegal2u adds nothing to the text; our explanations are on our guide pages, not in these copies.